Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ

Александр Сидорик 1 , Григорий Звягин 2 , Кирилл Бузовский 1 , Анжелика Сидорик 1

1 «ОЛЖА АГРО» ЖШС, Қостанай, Қазақстан; 2 «С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КЕАҚ, Астана, Қазақстан

doi.org/10.37884/4-2026/10 Бет. 129-145 Қабылданды 22.06.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Кіріспе. Климаттың өзгергіштігінің күшеюі және құрғақшылық кезеңдерінің жиілеуі жаздық бидайдың өнімділігі мен дән сапасын арттырудың тиімді тәсілдерін іздестірудің маңы здылығын арттыруда. Болашағы зор бағыттардың бірі – өсімдіктердің абиотикалық стресс факторла рына төзімділігін арттыратын заманауи жапырақ арқылы қолданылатын биостимуляторлар мен өсу реттегіштерін пайдалану. Материалдар мен әдістер. Зерттеулер 2025 жылы Қостанай облысындағы «Олжа Садчиковское» ЖШС-де Канюк сортының жаздық жұмсақ бидайы егістігінде жүргізілді. Өн дірістік тәжірибе 794,1 га алаңда strip-trial форматында ұйымдастырылды. «Зеромакс Фос» (0,3 л/ га), ферменттік биостимулятор (0,25 л/га) және «Мегавит» (2,0 л/га) препараттарының әсері зерттел ді. Өнімділік тұтас есепке алу және сынамалық бауларды талдау әдістерімен анықталды. Агрокли маттық жағдайлар ERA5-Land деректері бойынша бағаланды. Деректерді өңдеу үшін сипаттамалық статистика, корреляциялық және регрессиялық талдау әдістері қолданылды. Нәтижелер. Ең жоғары шаруашылық тиімділік «Зеромакс Фос» препаратын қолданғанда байқалды: өнімділік 35,4 ц/га құрап, бақылау нұсқасынан 1,7 ц/га-ға (5,0 %) жоғары болды, ал дәннің натурасы 34 г/л-ге артты. Ең жоғары биологиялық өнімділік (61,07 ц/га) «Мегавит» препаратын қолданғанда тіркелді. Өсімдік биіктігі мен биологиялық өнімділік арасында жоғары оң корреляциялық байланыс анықталды (r = 0,929; p < 0,001). Талқылау. Алынған нәтижелер ылғал тапшылығы жағдайында антистресстік жапырақтық өңдеулерді қолданудың перспективалы екенін көрсетті. Дегенмен, анықталған айырмашылықтарды рандомиза цияланған және жеткілікті қайталанымдары бар тәжірибелерде қосымша растау қажет. Қорытынды. 2025 жылғы вегетациялық кезең жағдайында өндірістік қолдану үшін ең перспективалы препарат «Зе ромакс Фос» болып анықталды, ол өнімділікті арттырып, дәннің тауарлық сапасын жақсартты. «Мега вит» препараты биологиялық өнімділікті арттырудың жоғары әлеуетін көрсетті және қайталаным саны жеткілікті көпфакторлы тәжірибелерде қосымша зерттеуді қажет етеді.

биостимуляторлар, биологиялық өнімділік, дән сапасы, жапырақ арқылы қоректендіру, коллоидты күміс, элиситорлар, нанөкөміртегі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Albert M.A., Galeev R.R. & Kovalev E.A. (2022). Innovatsionnye podkhody k primeneniyu elementov tochnogo zemledeliya v lesostepi Zapadnoi Sibiri [Innovative approaches to the application of precision agriculture elements in the forest-steppe of Western Siberia] // Innovatsii i prodovol’stvennaya bezopasnost’ (Innovations and Food Security). 1(35). 33–40. https://doi.org/10.31677/2311-0651-2022-35-1-33-40
  2. Calvo P., Nelson L. & Kloepper J.W. (2014). Agricultural uses of plant biostimulants. Plant and Soil. 383. 3–41. https://doi.org/10.1007/s11104-014-2131-8
  3. Dakal T.C., Kumar A., Majumdar R.S. & Yadav V. (2016). Mechanistic basis of antimicrobial actions of silver nanoparticles. Frontiers in Microbiology. 7. Article 1831. https://doi.org/10.3389/fmicb.2016.01831
  4. Ding, S., Zheng, L., Tao, T., Li, Q., Cai, J., Zhou, Q., Zhong, Y., Wang, X., & Jiang, D. (2025). Silver nanoparticles priming for drought tolerance in wheat: Insights from antioxidant system activation and stress memory // Chemical and Biological Technologies in Agriculture, 12, Article 57. https://doi.org/10.1186/s40538-025-00778-y
  5. Du Jardin P. (2015). Plant biostimulants: Definition, concept, main categories and regulation. Scientia Horticulturae. 196. 3–14. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2015.09.021
  6. Eleshev R.E. (2015). Sostoyanie plodorodiya pochv Kazakhstana i strategiya primeneniya mineral’nykh udobrenii [Soil fertility status in Kazakhstan and the strategy for mineral fertilizer application]. Pochvovedenie i Agrokhimiya. 3. 138–148.
  7. Galeev R.R. (2014). Regulyatory rosta v rastenievodstve Sibiri [Growth regulators in Siberian crop production]. — Novosibirsk.
  8. Isaichev V.A., Andreev N.N., Provalova E.V. & Polovinkin V.G. (2023). Formirovanie produktivnosti zernovykh kul’tur pri primenenii mineral’nykh udobrenii i regulyatorov rosta v usloviyakh Srednego Povolzh’ya [Formation of cereal crop productivity under the application of mineral fertilizers and growth regulators in the Middle Volga region]. Ul’yanovsk State Agrarian University Press.
  9. Kabanov P.I. (2016). Organomineral’nye udobreniya pri intensifikatsii zemledeliya [Organo-mineral fertilizers in agricultural intensification]. Ritm.
  10. Kenenbaev S.B., Ramazanova S.B., Gusev V.N. & Esenbaeva G.L. (2023). Primenenie mineral’nykh udobrenii v sel’skom khozyaistve yuzhnykh regionov Kazakhstana [Application of mineral fertilizers in the agriculture of southern Kazakhstan] // Izdenister, Natizheler – Issledovaniya, Rezul’taty. 2(98). 111–121. https://doi.org/10.37884/2-2023/11
  11. Khina A.G., Biktasheva L.R., Gordeev A.S., Mikhaylov D.M., Mukhina M.T., Lisichkin G.V. & Krutyakov Y.A. (2025). Effect of silver nanoparticles on growth of wheat: Is it stage-specific or not? Agronomy. 15(11). Article 2540. https://doi.org/10.3390/agronomy15112540
  12. Muñoz-Sabater, J., Dutra E., Agustí-Panareda A., Albergel C., Arduini G., Balsamo G., Boussetta S., Choulga M., Harrigan S., Hersbach H., Martens B., Miralles D.G., Piles M., Rodríguez-Fernández N.J., Zsoter E., Buontempo C. & Thépaut J.N. (2021). ERA5-Land: A state-of-the art global reanalysis dataset for land applications. Earth System Science Data. 13. 4349–4383. https://doi.org/10.5194/essd-13-4349-2021
  13. Rouphael Y. & Colla G. (2020). Toward a sustainable agriculture through plant biostimulants. Agronomy. 10(10). Article 1461. https://doi.org/10.3390/agronomy10101461
  14. Tripathi D.K., Singh S., Singh S., Pandey R., Singh V.P., Sharma N.C., Prasad S.M., Dubey N.K. & Chauhan D.K. (2017). An overview on manufactured nanoparticles in plants: Uptake, translocation, accumulation and phytotoxicity. Plant Physiology and Biochemistry. 110. 2–12. https://doi.org/10.1016/j.plaphy.2016.07.030
  15. Walters, D.R., Ratsep, J. & Havis, N.D. (2013). Controlling crop diseases using induced resistance: Challenges for the future // Journal of Experimental Botany. 64(5). 1263–1280. https://doi.org/10.1093/jxb/ert026
  16. Yakhin, O.I., Lubyanov, A.A., Yakhin, I.A. & Brown, P.H. (2017). Biostimulants in plant science: A global perspective. Frontiers in Plant Science. 7. Article 2049. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.02049
  17. Zaytseva, O. & Neumann G. (2016). Carbon nanomaterials: Production, impact on plant development, agricultural and environmental applications // Chemical and Biological Technologies in Agriculture, 3. Article 17. https://doi.org/10.1186/s40538-016-0070-8

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Сидорик, А. et al. 2026. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 129–145. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/10.
(1)Сидорик, А.; Звягин , Г.; Бузовский, К.; Сидорик, А. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 129-145. https://doi.org/10.37884/4-2026/10.
Сидорик, А., Звягин , Г., Бузовский, К., & Сидорик, А. (2026). ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 129-145. https://doi.org/10.37884/4-2026/10
СИДОРИК, Александр; ЗВЯГИН , Григорий; БУЗОВСКИЙ, Кирилл; СИДОРИК, Анжелика. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 129–145, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/10. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1405. Acesso em: 9 oct. 2026.
Сидорик, Александр, Григорий Звягин, Кирилл Бузовский, and Анжелика Сидорик. 2026. “ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 129-45. https://doi.org/10.37884/4-2026/10.
Сидорик, А. (2026) “ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 129–145. doi:10.37884/4-2026/10.
[1]А. Сидорик, Г. Звягин, К. Бузовский, and А. Сидорик, “ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 129–145, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/10.
Сидорик, Александр, et al. “ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 129-45, https://doi.org/10.37884/4-2026/10.
Сидорик, Александр, Григорий Звягин, Кирилл Бузовский, and Анжелика Сидорик. “ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 129–145. Accessed October 9, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1405.
1.Сидорик А, Звягин Г, Бузовский К, Сидорик А. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Oct. 9];28(4 (112):129-45. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1405
1.Сидорик А, Звягин Г, Бузовский К, Сидорик А. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ЖАПЫРАҚТЫҚ ӨҢДЕУЛЕРГЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):129-145. doi:10.37884/4-2026/10