Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ

Гүлзат Ғабит 1 , Дәурен Бекенов 2 , Ян Мичинский 3

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ, Алматы, Қазақстан; 2 «Мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС, Астана, Қазақстан; 3 Вармия-Мазур университеті, Ольштын, Польша

doi.org/10.37884/4-2026/01 Бет. 8-20 Қабылданды 08.04.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Кіріспе. Етті бағыттағы ірі қара мал шаруашылығында қолдан ұрықтандыру – генетикалық жақсартудың ең тиімді әдістерінің бірі болып табылады. Соңғы 10 жыл ішінде Қазақстанда етті тұқымдарды қолдан ұрықтандыру коммерциялық табындардың генетикалық әлеуетін арттыру мақсатында кеңінен қолданылып келеді. Материалдар мен әдістер. Мақалада герефорд тұқымды бұқашықтардың табиғи жолмен және қолдан ұрықтандыру арқылы алынған топтары арасында өнімділік және сою көрсеткіштері салыстырмалы түрде жүргізіледі. Нәтижелер мен талқылау. Ғылыми-зерттеу нәтижелері тірі салмаққа, сояр алдындағы салмаққа, ет өнімділігіне, ұша шығымына, морфологиялық және генетикалық көрсеткіштерге әсер ететін генетикалық және репродуктивтік факторлардың ықпалын көрсетеді. Сонымен қатар бағалау және селекция әдістеріне, сондай-ақ репродуктивтік технологиялар мен ет сапасы көрсеткіштерінің өзара байланысына ерекше назар аударылған. Зерттеу нәтижелері герефорд тұқымды сиырлар мен ұрықтандыру жасындағы қашарларды қолдан ұрықтандыру олардың төлдерінің ет және сою көрсеткішіне оң әсерін дәлелдейді. Сояр алдындағы салмақты арттыру, ұша шығымын және жалпы ет өнімділігін жақсарту – өндіруші бұқаларды дұрыс таңдау және селекциялық бағдарламаларды тиімді қолдану арқылы мүмкін болады. Қорытынды. Генетикалық көрсеткіштер ет бағытындағы маңызды белгілер бойынша жедел генетикалық прогреске қол жеткізу мүмкіндігін дәлелдейді.

сою сапасы ет өнімділігі герефорд тұқымы көбею генетикалық әлеует бұқашықтар жасанды ұрықтандыру тірі салмақ сойыс шығымы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Anderson DC, Kress DD, Burfening PJ, Blackwell RL. Heterosis among closed lines of Hereford cattle. III. Postweaning growth and carcass traits in steers. J Anim Sci. 1986 Apr;62(4):950-7. doi: 10.2527/jas1986.624950x. PMID: 3710936.
  2. Arnold JW, Bertrand JK, Benyshek LL, Ludwig C. Estimates of genetic parameters for live animal ultrasound, actual carcass data, and growth traits in beef cattle. J Anim Sci. 1991 Mar;69(3):985-92. doi: 10.2527/1991.693985x. Erratum in: J Anim Sci 1991 Sep;69(9):3899. PMID: 2061268.
  3. C. L. Ferrell, T. G. Jenkins, Cow Type and the Nutritional Environment: Nutritional Aspects, Journal of Animal Science, Volume 61, Issue 3, September 1985, Pages 725–741, https://doi.org/10.2527/jas1985.613725x.
  4. Crews DH Jr, Kemp RA. Genetic evaluation of carcass yield using ultrasound measures on young replacement beef cattle. J Anim Sci. 2002 Jul;80(7):1809-18. doi: 10.2527/2002.8071809x. PMID: 12162648.
  5. Davis MK, Sullivan PA, Hess AM, Nair MN, Mooney DF, Edwards-Callaway LN. An analysis of the influence of preslaughter management factors on welfare and meat quality outcomes in fed beef cattle in the United States. Transl Anim Sci. 2024 Jul 22;8:txae108. doi: 10.1093/tas/txae108. PMID: 39119361; PMCID: PMC11306929.
  6. Fantuz F, Fatica A, Salimei E, Marcantoni F, Todini L. Nutrition, Growth, and Age at Puberty in Heifers. Animals (Basel). 2024 Sep 27;14(19):2801. doi: 10.3390/ani14192801. PMID: 39409750; PMCID: PMC11475817.
  7. Meškinytė, E.; Jukna, V.; Zigmantaitė, V.; Ilina, O.; Kučinskas, A. The Effectiveness of the Use of Ultrasound Methodology (Applied to Live Animals) to Assess the Quality of Meat. Animals 2025, 15, 872. https://doi.org/10.3390/ani15060872.
  8. Mironova, I., Beresnev, V., Tagirov, H., Galieva, Z., Gaag, A. & Khabibullin, R. (2021). Meat Productivity of Hereford Breed Calves with the Carbohydrate Complex Diet. American Journal of Animal and Veterinary Sciences, 16(4), 327-334. https://doi.org/10.3844/ajavsp.2021.327.334
  9. Naserkheil M, Lee DH, Kong HS, Seong J, Mehrban H. Estimation of Genetic Parameters and Correlation between Yearling Ultrasound Measurements and Carcass Traits in Hanwoo Cattle. Animals (Basel). 2021 May 16;11(5):1425. doi: 10.3390/ani11051425. PMID: 34065714; PMCID: PMC8157053.
  10. Pesonen, M., Honkavaara, M., & Huuskonen, A. (2013). Production, carcass and meat quality traits of Hereford, Charolais and Hereford×Charolais bulls offered grass silage-grain-based rations and slaughtered at high carcass weights. Acta Agriculturae Scandinavica, Section A — Animal Science, 63(1), 28–38. https://doi.org/10.1080/09064702.2013.777091.
  11. Sherbeck JA, Tatum JD, Field TG, Morgan JB, Smith GC. Feedlot performance, carcass traits, and palatability traits of Hereford and Hereford x Brahman steers. J Anim Sci. 1995 Dec;73(12):3613-20. doi: 10.2527/1995.73123613x. PMID: 8655435.
  12. Su H, Golden B, Hyde L, Sanders S, Garrick D. Genetic parameters for carcass and ultrasound traits in Hereford and admixed Simmental beef cattle: Accuracy of evaluating carcass traits. J Anim Sci. 2017 Nov;95(11):4718-4727. doi: 10.2527/jas2017.1865. PMID: 29293732; PMCID: PMC6292288.
  13. Weik, Franziska & Hickson, Rebecca & Morris, S. & Garrick, Dorian & Archer, Jason. (2021). Genetic Parameters for Growth, Ultrasound and Carcass Traits in New Zealand Beef Cattle and Their Correlations with Maternal Performance. Animals. 12. 25. 10.3390/ani12010025.
  14. Wood PD, Foulkes JA, Shaw RC, Melrose DR. Semen assessment, fertility and the selection of Hereford bulls for use in AI. J Reprod Fertil. 1986 Mar;76(2):783-95. doi: 10.1530/jrf.0.0760783. PMID: 3701713.
  15. Инербаев Б.О., Инербаева А.Т. Мясная продуктивность герефордов сибирской репродукции // Техника и технология пищевых производств. № 3 (38), 2015, pp. 24-29.
  16. Омбаев А.М., Мирзакулов С.М., Чиндалиев А.Е. Научно-технологические аспекты развития животноводства Казахстана // Исследования, результаты. №3 (99) 2023. – С. 36-44.
  17. Раджабов Р.Г., Иванова Н.В. Современное состояние и тенденции развития мясного скотоводства России // Научный журнал КубГАУ. 2017. №132. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennoe-sostoyanie-i-tendentsii-razvitiya-myasnogo-skotovodstva-rossii (дата обращения: 24.03.2026).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 8–20. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/01.
(1)ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 8-20. https://doi.org/10.37884/4-2026/01.
ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 8-20. https://doi.org/10.37884/4-2026/01
ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 8–20, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/01. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1323. Acesso em: 29 sep. 2026.
“ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 8-20. https://doi.org/10.37884/4-2026/01.
“ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ” (2026) Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 8–20. doi:10.37884/4-2026/01.
[1]“ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 8–20, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/01.
“ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 8-20, https://doi.org/10.37884/4-2026/01.
“ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 8–20. Accessed September 29, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1323.
1.ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Sep. 29];28(4 (112):8-20. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1323
1.ГЕРЕФОРД ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН СОЙЫС САПАСЫНАКӨБЕЮ ӘДІСІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):8-20. doi:10.37884/4-2026/01