ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ

Балжан Токсабаева; Қуаныш Исбеков; Ербол Сансызбаев; Мухтар Байбатшанов; Қарлыға Рамазан

doi:10.37884/4-2024/38

Аңдатпа

Бұл мақалада 1970 жыл мен 2024 ж. аралығында пілмай туралы жарияланған әдебиет көздерінен алынған мәліметтер, сонымен қоса Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығында жасалған ғылыми жұмыстар және балықшылар мен балық инспекциясы мамандарынан алынған мәліметтер келтірілді. Пілмай (Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828) бекірелер тұқымдасына жататын саны аз және бағалы балық түрі. Ол Арал теңізінің эндемигі болып табылады. Тіршілік ететін табиғи ареалы Қара, Азов, Каспий, Арал теңіздерінің бассейндері мен олардың сағалары. Пілмай әлемдегі ең осал және аз бекіре тұқымдас балықтарға жатады, оны 1933-1934 жылдардағы жерсіндіруінің арқасында бүгінгі таңда Балқаш-Іле бассейнінде (Қазақстан – ҚХР) жекелеген даралар кездеседі. Айта кету керек бұл бекіре тұқымдас балықтарды сәтті жерсіндірудің жалғыз мысалы. 2024 жылы Қапшағай су қоймасындағы және Іле өзеніндегі ғылыми-зерттеу жұмыстары мамыр-тамыз айларында 10 станция бойынша өткізілді. Зерттеу нәтижелері бойынша пілмай популяциясының саны өте төмен. Ауға сирек тек шабақтары ғана түседі. Осы түрдің мүлде жойылып кетуден сақтау үшін Балық шаруашылығы ғылыми-өндірісітік орталығы, Балқаш филиалында тұйық жүйелі қондырғыда пілмайдың ремонттық-аналық үйірін құру жұмыстары жүргізіліп жатыр.

пілмай, Acipenser nudiventris, Балқаш-Іле бассейні, бекірелер, акклиматизация, суқойма, уылдырық шашу, өзен.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Mamilov N.S. Distribution of alien fish species in small waterbodies of the Balkhash basin [Text]/ Mamilov N.S., Balabieva G.K., Koishybaeva G.S. // Russian Journal of Biological Invasions. -2010. -Vol. 1(3). -P. 181-186.
2 Гвоздев Е.В., Рыбы Казахстана. Т.4 [Текст]: Гвоздев Е.В., Митрофанов В.П.// Алма-Ата: Изд-во «Наука», -1986. - 271 с.
3 Mamilov, N.Sh. Current state of the Balkhash perch Perca schrenki (perciformes, percidae) [Text]/ Mamilov N.Sh. // Zoologicheskii Zhurnal -2000.-Vol. 79(5).P.583-584.
4 Аблайсанова Г.М., Современное состояние шипа (Аcipenser nudiventris) в водохранилище Капшагай и р. Иле [Текст]/ Аблайсанова Г.М., Макамбетов С.Ж. // Эл. Научный журнал «Central Asian Scientific Jornal», Нур-Султан, №10-1(12) Октябрь 2021, С. 13-18.
5 Mamilov, N.S., Taxonomic Status of Four Rare Alien Fish Species of the Kapchagay Reservoir (Balkhash Basin, Central Asia) [Text]/ Mamilov, N.S., Konysbaev T.G., Magda I.N., Vasileva E.D.// Journal of Ichthyology -2021.Vol.61(3), P. 339-347
6 Vasileva, E.D. New species of Cypriniform fishes (Cypriniformes) in the fauna of the Balkhash–Ili basin, Kazakhstan [Text]/Vasileva, E.D., Mamilov, N.S., Magda, I.N. // Journal of Ichthyology -2015.-Vol.55(4), P. 447-453.
7 Каржан А., Современное состояние и перспективы выращивания сазана в Казахстане [Tекст]/ Альпейсов Ш.А., Исбеков К.Б., Жан Рынмин, Токсабаева Б.С. Журнал «Исследования. Результаты» КазНАИУ, №2 апрель-июнь 2021г. Раздел «Живоноводство и ветеринария».
8 Аблайсанова Г.М. Іле өзені мен Қапшағай суқоймасында қара амур тыранының кездесуі туралы [Tекст]/Аблайсанова Г.М., Макамбетов С.Ж., Баққожа Ж.М. // Международная научная конференция «Зоологические исследования в Казахстане в XXI веке: итоги, проблемы и перспективы», посвященная 90-летию РГП «Институт зоологии» КН МОН РК. 13-16 апреля 2023 г. в г. Алматы.
9 Дукравец Г.М. Некоторые данные о змееголове Channa argus (Cantor, 1842) в бассейне р. Или [Tекст]/ Дукравец Г.М.// Известия НАН РК. Сер. биол. и мед.-2007.- №2 (260). – С. 15-22.
10 Bekbergenova, V. Current Biological Data on the Ship Sturgeon Acipenser Nudiventris Lovetsky, 1828 (Review) [Text]/ Bekbergenova, V.// Lecture Notes in Networks and Systems. -2023. –Vol. 575. -750–758.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Токсабаева, Б. et al. 2024. ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 368–375. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/38.

(1)Токсабаева, Б.; Исбеков, Қ.; Сансызбаев , Е.; Байбатшанов , М.; Рамазан , Қ. ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 368-375. https://doi.org/10.37884/4-2024/38.

Токсабаева, Б., Исбеков, Қ., Сансызбаев , Е., Байбатшанов , М., & Рамазан , Қ. (2024). ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister Natigeler, 4 (104), 368-375. https://doi.org/10.37884/4-2024/38

ТОКСАБАЕВА, Балжан; ИСБЕКОВ, Қуаныш; САНСЫЗБАЕВ , Ербол; БАЙБАТШАНОВ , Мухтар; РАМАЗАН , Қарлыға. ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 368–375, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/38. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/760. Acesso em: 12 oct. 2026.

Токсабаева, Балжан, Қуаныш Исбеков, Ербол Сансызбаев, Мухтар Байбатшанов, and Қарлыға Рамазан. 2024. “ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 368-75. https://doi.org/10.37884/4-2024/38.

Токсабаева, Б. (2024) “ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ”, Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 368–375. doi:10.37884/4-2024/38.

[1]Б. Токсабаева, Қ. Исбеков, Е. Сансызбаев, М. Байбатшанов, and Қ. Рамазан, “ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 368–375, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/38.

Токсабаева, Балжан, et al. “ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 368-75, https://doi.org/10.37884/4-2024/38.

Токсабаева, Балжан, Қуаныш Исбеков, Ербол Сансызбаев, Мухтар Байбатшанов, and Қарлыға Рамазан. “ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 368–375. Accessed October 12, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/760.

1.Токсабаева Б, Исбеков Қ, Сансызбаев Е, Байбатшанов М, Рамазан Қ. ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Oct. 12];(4 (104):368-75. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/760

1.Токсабаева Б, Исбеков Қ, Сансызбаев Е, Байбатшанов М, Рамазан Қ. ҚАПШАҒАЙ СУҚОЙМАСЫ МЕН ЖОҒАРҒЫ ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ПІЛМАЙ (ACIPENSER NUDIVENTRIS) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):368-375. doi:10.37884/4-2024/38

[1] 1 Mamilov N.S. Distribution of alien fish species in small waterbodies of the Balkhash basin [Text]/ Mamilov N.S., Balabieva G.K., Koishybaeva G.S. // Russian Journal of Biological Invasions. -2010. -Vol. 1(3). -P. 181-186.

[2] 2 Гвоздев Е.В., Рыбы Казахстана. Т.4 [Текст]: Гвоздев Е.В., Митрофанов В.П.// Алма-Ата: Изд-во «Наука», -1986. - 271 с.

[3] 3 Mamilov, N.Sh. Current state of the Balkhash perch Perca schrenki (perciformes, percidae) [Text]/ Mamilov N.Sh. // Zoologicheskii Zhurnal -2000.-Vol. 79(5).P.583-584.

[4] 4 Аблайсанова Г.М., Современное состояние шипа (Аcipenser nudiventris) в водохранилище Капшагай и р. Иле [Текст]/ Аблайсанова Г.М., Макамбетов С.Ж. // Эл. Научный журнал «Central Asian Scientific Jornal», Нур-Султан, №10-1(12) Октябрь 2021, С. 13-18.

[5] 5 Mamilov, N.S., Taxonomic Status of Four Rare Alien Fish Species of the Kapchagay Reservoir (Balkhash Basin, Central Asia) [Text]/ Mamilov, N.S., Konysbaev T.G., Magda I.N., Vasileva E.D.// Journal of Ichthyology -2021.Vol.61(3), P. 339-347

[6] 6 Vasileva, E.D. New species of Cypriniform fishes (Cypriniformes) in the fauna of the Balkhash–Ili basin, Kazakhstan [Text]/Vasileva, E.D., Mamilov, N.S., Magda, I.N. // Journal of Ichthyology -2015.-Vol.55(4), P. 447-453.

[7] 7 Каржан А., Современное состояние и перспективы выращивания сазана в Казахстане [Tекст]/ Альпейсов Ш.А., Исбеков К.Б., Жан Рынмин, Токсабаева Б.С. Журнал «Исследования. Результаты» КазНАИУ, №2 апрель-июнь 2021г. Раздел «Живоноводство и ветеринария».

[8] 8 Аблайсанова Г.М. Іле өзені мен Қапшағай суқоймасында қара амур тыранының кездесуі туралы [Tекст]/Аблайсанова Г.М., Макамбетов С.Ж., Баққожа Ж.М. // Международная научная конференция «Зоологические исследования в Казахстане в XXI веке: итоги, проблемы и перспективы», посвященная 90-летию РГП «Институт зоологии» КН МОН РК. 13-16 апреля 2023 г. в г. Алматы.

[9] 9 Дукравец Г.М. Некоторые данные о змееголове Channa argus (Cantor, 1842) в бассейне р. Или [Tекст]/ Дукравец Г.М.// Известия НАН РК. Сер. биол. и мед.-2007.- №2 (260). – С. 15-22.

[10] 10 Bekbergenova, V. Current Biological Data on the Ship Sturgeon Acipenser Nudiventris Lovetsky, 1828 (Review) [Text]/ Bekbergenova, V.// Lecture Notes in Networks and Systems. -2023. –Vol. 575. -750–758.