ИТОГИ ПОЧВЕННЫХ НАУЧНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ В КАЗНИИЗиР: ИТОГИ ПОЧВЕННЫХ НАУЧНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ В КАЗНИИЗиР

Шолпан Бастаубаева; Серик Кененбаев; Батыргалий Аманғалиев; Ербол Жусупбеков; Айна Сагимбаева

doi:10.37884/2-1-2024/561

Аңдатпа

Аңдатпа. 1934-2024 жылдар кезеңінде (90 жыл) Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ҒЗИ топырақтанушы ғалымдары ауыл шаруашылығы өндірісінде тиімді пайдалану мақсатында елдің жер қорының сапалық жай-күйін белгілеу үшін терең және егжей-тегжейлі морфологиялық, агрохимиялық, биологиялық, физика-химиялық, физикалық және микробиологиялық зерттеулер жүргізді. Республиканың топырақ карталары жасалды, оларды одан әрі игеру жоспарында егістікке жарамды топырақ алқаптары анықталды. Жер қорын табиғи-ауыл шаруашылығы аудандастыру, оларды тиімді пайдалану үшін жерді агроөндірістік топтастыру және жіктеу жүргізілді. Топырақ құнарлылығының негізгі элементтерінің өзгеру параметрлері Топырақты өңдеудің әртүрлі әдістерін, әртүрлі ауыспалы егістерді, органикалық және минералды тыңайтқыштарды қолдануға байланысты анықталды. Эрозияға ұшыраған топырақтарда, олардың деградациясы, агрофизикалық жағдайының нашарлауы, қоректік заттар мен су режимінің төмендеуі анықталды. олардың агрофизикалық жағдайының нашарлауы, қоректік заттар мен су режимінің төмендеуі анықталды. Топырақты су эрозиясынан қорғау үшін эрозияға қарсы және мелиорациялық іс-шаралар әзірленді. Әр түрлі ауылшаруашылық дақылдары мен олардың қызметі бойынша микроорганизмдердің саны анықталды. Егіншіліктің бейімделгіш-ландшафтық жүйелерін әзірлеу үшін облыстардың, аудандардың және жекелеген шаруашылықтардың жерлерін агроэкологиялық бағалау және типологиясы жүргізілді. Республика аймақтарының топырақ, ландшафт, геоморфологиялық және басқа да түрлі карталары жасалды.

Топырақ картасы, құнарлылық, ауыспалы егіс, өңдеу, тыңайтқыш, қарқынды және ландшафттық егіншілік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Н. В. Клебанович, И. А. Ефимова, С. Н. Прокопович // Почвы и земельные ресурсы Казахстана // - Минск: БГУ, 2016. – 46 с.
2. Агрономическая и агрохимическая характеристика типичных черноземов Восточного Казахстана: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Федорин Ю.В.; исполн.: Кузнецов Н.П. – Политотдел, 1968. – 199 с. - № ГР 68045388.
3. Качественная оценка (бонитировка) почв Алма-Атинской области: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Родомакин А.Ф. – Политотдел, 1970. – 143 с. - № ГР 68045388.
4. Почвенно-агрохимическая характеристика семиреченских сероземов Талды-Курганской области, подстилаемых валунно-галечниковыми отложениями: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Федорин Ю.В.; исполн.: Иорганский А.И. – Политотдел, 1969. – 114 с. - № ГР 68045388.
5. Агрохимическая характеристика и провинициальные особенности южных черноземов предгорий Северо-Западного Алтая и Южного Тарбатагая Семипалатинской области: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Рубинштейн М.И.; исполн.: Лобода Б.П. – Алма-Ата, 1973. – 182 с.
6. Изучить агрофизические свойства и водный режим богарных почв в зависимости от приемов их обработки в севообороте: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Рубинштейн М.И.; исполн.: Иорганский А.И., Политотдел, 1972. – 149 с.
7. Кененбаев С.Б. Зональные основы повышения плодородия пахотных почв Казахстана. Алматы, 2000, - 184 с.
8. Куришбаев А.К. Методические рекомендации по изучению гумусового состояния почв Казахстана. // Жаршы. - 1997. - №4. - С.64-72.
9. Изучить эффективность органических и биоорганических удобрений, сидератов на продуктивность севооборотов и плодородие богарных почв.: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: Иорганский А.И.; исполн.: Кененбаев С.Б. А.К. – Алмалыбак, 1996. – 50 с. - № ГР 0196РК000289.
10. Разработать агропочвенные принципы биологизации и экологизации орошаемого и богарного земледелия Казахстана: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: Иорганский А.И.; исполн.: Куришбаев А.К., Баярстанова М.Е. – Алмалыбак, 2000. – 31 с. - № ГР 0196РК000289. – Инв. № 0201РК00501.
11. Амангалиев Б.М. Защита от водной эрозии и повышение плодородия эродированных светло-каштановых богарных почв Заилийского Алатау: автореф. … канд. с.-х. наук: 03.00.27. – Алматы, 1997. – 24 с.
12. Влияние свекловичного севооборота на биологическую активность орошаемых светло-каштановых почв: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Теплякова З.Ф.; исполн.: Толстенко Л.А., Завражина А.Г. – Политотдел, 1972. – 149 с.
13. Разработать научно-методологические основы формирования адаптивно-ландшафтных систем земледелия и усовершенствовать существующие технологии возделывания культур в условиях юго-востока Казахстана: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Иорганский А.И.; исполн.: Балгабеков К.Б., Попыкин А.П. – Алмалыбак, 2003. – 356 с. - № ГР 01015РК00223.
14. Kenenbaev Serik, Jorganskij Anatoly Greening agriculture in the Republic of Kazakhstan // Book of Abstracts, The 1st International Congress on Soil Science XIII National Congress in Soil Science Soil – Water –Plant September 23-26 th, 2013 Belgrade, Serbia. P. 54
15. Serik Kenenbayev, Anatoly Jorgansky. Adaptive landscape agricultural development in the south-east of the Republik of Kazakhstan. Research on crops. – Hisar, India: March 2018. – №1. - Vol.19. – С.144-149. DOI: 10.5958/2348-7542.2018.00023.2
16. Агроэкологическая оценка, типология земель для разработки адаптивно-ландшафтных систем земледелия и агротехнологий возделывания озимой пшеницы и ячменя на юго-востоке Казахстана: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Кененбаев С.Б., Иорганский А.И.; исполн.: Мамутов Ж.У. Керимбай Н.Н., Иорганская Н.А., Какимжанов Е.Х., Ибрагимова В.М. – Алмалыбак, 2011. – 102 с. - № ГР 0109РК02322.
17. Агроландшафтная типология и агроэкологическая оценка пахотных земель для проектирования адаптивно-ландшафтных систем земледелия тестового хозяйства Талгарского района Алматинской области: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Кененбаев С.Б., Иорганский А.И.; исполн.: Есимбеков М.Б., Тотыбаева М.Т., Рахметжанова А.А., Тымакбаева С.А., Жапарова Б.Ш. – Алмалыбак, 2016. – 70 с. - № ГР 0115РК02322.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 248–263. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/561.

(1)ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 248-263. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/561.

ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 248-263. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/561

ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 248–263, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/561. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/561. Acesso em: 22 sep. 2026.

“ ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 248-63. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/561.

“ ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 248–263. doi:10.37884/2-1-2024/561.

[1]“ ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 248–263, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/561.

“ ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 248-63, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/561.

“ ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 248–263. Accessed September 22, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/561.

1.ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 22];(2-1 (special):248-63. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/561

1.ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ: ҚАЗАҚ ЕӨШҒЗИ-ДА ЖҮРГІЗІЛГЕН ТОПЫРАҚТЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):248-263. doi:10.37884/2-1-2024/561

[1] 1. Н. В. Клебанович, И. А. Ефимова, С. Н. Прокопович // Почвы и земельные ресурсы Казахстана // - Минск: БГУ, 2016. – 46 с.

[2] 2. Агрономическая и агрохимическая характеристика типичных черноземов Восточного Казахстана: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Федорин Ю.В.; исполн.: Кузнецов Н.П. – Политотдел, 1968. – 199 с. - № ГР 68045388.

[3] 3. Качественная оценка (бонитировка) почв Алма-Атинской области: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Родомакин А.Ф. – Политотдел, 1970. – 143 с. - № ГР 68045388.

[4] 4. Почвенно-агрохимическая характеристика семиреченских сероземов Талды-Курганской области, подстилаемых валунно-галечниковыми отложениями: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Федорин Ю.В.; исполн.: Иорганский А.И. – Политотдел, 1969. – 114 с. - № ГР 68045388.

[5] 5. Агрохимическая характеристика и провинициальные особенности южных черноземов предгорий Северо-Западного Алтая и Южного Тарбатагая Семипалатинской области: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Рубинштейн М.И.; исполн.: Лобода Б.П. – Алма-Ата, 1973. – 182 с.

[6] 6. Изучить агрофизические свойства и водный режим богарных почв в зависимости от приемов их обработки в севообороте: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Рубинштейн М.И.; исполн.: Иорганский А.И., Политотдел, 1972. – 149 с.

[7] 7. Кененбаев С.Б. Зональные основы повышения плодородия пахотных почв Казахстана. Алматы, 2000, - 184 с.

[8] 8. Куришбаев А.К. Методические рекомендации по изучению гумусового состояния почв Казахстана. // Жаршы. - 1997. - №4. - С.64-72.

[9] 9. Изучить эффективность органических и биоорганических удобрений, сидератов на продуктивность севооборотов и плодородие богарных почв.: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: Иорганский А.И.; исполн.: Кененбаев С.Б. А.К. – Алмалыбак, 1996. – 50 с. - № ГР 0196РК000289.

[10] 10. Разработать агропочвенные принципы биологизации и экологизации орошаемого и богарного земледелия Казахстана: отчет о НИР (заключительный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: Иорганский А.И.; исполн.: Куришбаев А.К., Баярстанова М.Е. – Алмалыбак, 2000. – 31 с. - № ГР 0196РК000289. – Инв. № 0201РК00501.

[11] 11. Амангалиев Б.М. Защита от водной эрозии и повышение плодородия эродированных светло-каштановых богарных почв Заилийского Алатау: автореф. … канд. с.-х. наук: 03.00.27. – Алматы, 1997. – 24 с.

[12] 12. Влияние свекловичного севооборота на биологическую активность орошаемых светло-каштановых почв: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Теплякова З.Ф.; исполн.: Толстенко Л.А., Завражина А.Г. – Политотдел, 1972. – 149 с.

[13] 13. Разработать научно-методологические основы формирования адаптивно-ландшафтных систем земледелия и усовершенствовать существующие технологии возделывания культур в условиях юго-востока Казахстана: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Иорганский А.И.; исполн.: Балгабеков К.Б., Попыкин А.П. – Алмалыбак, 2003. – 356 с. - № ГР 01015РК00223.

[14] 14. Kenenbaev Serik, Jorganskij Anatoly Greening agriculture in the Republic of Kazakhstan // Book of Abstracts, The 1st International Congress on Soil Science XIII National Congress in Soil Science Soil – Water –Plant September 23-26 th, 2013 Belgrade, Serbia. P. 54

[15] 15. Serik Kenenbayev, Anatoly Jorgansky. Adaptive landscape agricultural development in the south-east of the Republik of Kazakhstan. Research on crops. – Hisar, India: March 2018. – №1. - Vol.19. – С.144-149. DOI: 10.5958/2348-7542.2018.00023.2

[16] 16. Агроэкологическая оценка, типология земель для разработки адаптивно-ландшафтных систем земледелия и агротехнологий возделывания озимой пшеницы и ячменя на юго-востоке Казахстана: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Кененбаев С.Б., Иорганский А.И.; исполн.: Мамутов Ж.У. Керимбай Н.Н., Иорганская Н.А., Какимжанов Е.Х., Ибрагимова В.М. – Алмалыбак, 2011. – 102 с. - № ГР 0109РК02322.

[17] 17. Агроландшафтная типология и агроэкологическая оценка пахотных земель для проектирования адаптивно-ландшафтных систем земледелия тестового хозяйства Талгарского района Алматинской области: отчет о НИР (промежуточный) / АО «Нац. Центр научно-техн. информ.»: рук. Кененбаев С.Б., Иорганский А.И.; исполн.: Есимбеков М.Б., Тотыбаева М.Т., Рахметжанова А.А., Тымакбаева С.А., Жапарова Б.Ш. – Алмалыбак, 2016. – 70 с. - № ГР 0115РК02322.