Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ

К.Ж. Досыбаев 1 , С. Диханбай 1 , А.Т. Кожахмет 2 , У.А. Ахметов 3

1 Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылыми зерттеу институты, Әль-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан; 2 ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты», Алматы, Қазақстан; 3 Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылыми зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/4-2026/02 Бет. 21-36 Қабылданды 17.08.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Адай жылқысы Қазақстанның жергілікті генетикалық ресурстарының бірі болып табылады, алайда оның жекелеген шаруашылық популяцияларындағы генетикалық әртүрлілік пен популяциялық құрылым туралы молекулалық-генетикалық деректер шектеулі. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты Адай жылқысының үш популяциясындағы генетикалық әртүрлілікті бағалау және олардың генетикалық құрылымдану ерекшеліктерін микросателлиттік маркерлер негізінде анықтау болды. Зерттеуге Мұхит (n=67), Дархан (n=56) және Ислам (n=43) шаруашылықтарынан барлығы 166 жылқы алынып, 17 STR локусы бойынша генотиптелді. Генетикалық әртүрлілік көрсеткіштері GenAlEx бағдарламасында есептелді, ал популяциялар арасындағы генетикалық қатынастар фактор лық сәйкестік талдауы (AFC) және Bayesian кластерлеу әдісімен бағаланды. Барлық зерттелген STR локустары полиморфты болды; аллельдердің орташа саны 8,510±0,298, эффективті аллельдер саны 5,008±0,209, ал Шеннонның ақпараттық индексі 1,750±0,040 құрады. Популяциялар бойынша бай қалған гетерозиготалық 0,746–0,805, ал күтілетін гетерозиготалық 0,772–0,784 аралығында өзгерді. Жалпы FIS мәні айқын гетерозигота тапшылығының байқалмағанын, ал FST=0,018 популяциялар арасындағы генетикалық дифференциацияның төмен екенін көрсетті. Үш популяцияда барлығы 29 дара аллель анықталды. AFC және STRUCTURE нәтижелері популяциялар арасында әлсіз генетика лық субқұрылымның бар екенін көрсетті; STRUCTURE талдауында K=3 ең ықтимал модель болып, барлық популяцияларда ортақ генетикалық компоненттер мен Admixture байқалды. Нәтижелер зерт телген Адай жылқысы популяцияларында жоғары генетикалық әртүрлілік пен ортақ генетикалық не гіздің сақталғанын, сонымен қатар жергілікті генетикалық ерекшеліктердің қалыптасқанын көрсетті. Алынған деректер Адай жылқысының генетикалық ресурстарын сақтау, популяциялардағы генети калық әртүрлілікті мониторингтеу және селекциялық жұмыстарды ғылыми негізде жоспарлау үшін пайдаланылуы мүмкін.

Адай жылқысы STR маркерлер генетикалық әртүрлілік микросателлиттер гетерозиготалылық FST популяциялық құрылым STRUCTURE admixture

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Barmincev Yu.N. (1958). Evolyutsiya konskikh porod v Kazakhstane. — Alma-Ata: Kazgosizdat. 281 p. [in Russ.].
  2. Dossybaev K.Zh., Sydykov D.A., Kapas T., Orazymbetova Z.S., Kozhanov Zh.E., Akhmetysadykova Sh.N., Baktybaev G.T., Akhmetov U.A., Baisaparov A.N., Nurmakhanbetov D.M., Turmukhametov Zh.S. (2023). Kyzylorda zhane Karagandy aymaktarynda osiriletin zhylky populyatsiyalarynyn genetikalуk polimorfizmin bagalau. Experimental Biology. 2023. № 1 (94). Pр. 80–89. https://doi.org/10.26577/eb.2023.v94.i1.07; [in Kaz.].
  3. Kargayeva M.T. (2022). Biologicheskie i produktivnye osobennosti adaevskikh loshadey v usloviyakh poluostrova Mangyshlak: dissertatsionnoe issledovanie. 2022. [in Russ.].
  4. Nurushev M.Zh. (2005). Adaevskaya loshad: evolyutsiya, sovremennoe sostoyanie i perspektivy razvedeniya. — Astana: Astana Poligrafiya. 383 p. [in Russ.].
  5. Nurushev M.Zh. (2007). Genofond adaevskikh loshadey Zapadnogo Kazakhstana. Izvestiya Orenburgskogo gosudarstvennogo agrarnogo universiteta. 2007. Pр. 127–128. [in Russ.].
  6. Sydykov D.A., Orazymbetova Z.S. (2017). Molekulyarno-geneticheskie metody v lineynom razvedenii loshadey kozhamberdinskoy porodnoy gruppy. Konevodstvo i konnyy sport. 2017. № 4. Pр. 24–25. [in Russ.].
  7. Belkhir K., Borsa P., Chikhi L., Raufaste N., Bonhomme F. (2004). GENETIX 4.05, logiciel sous Windows™ pour la génétique des populations. Montpellier: Laboratoire Génome, Populations, Interactions, CNRS UMR 5171, Université de Montpellier II. 2004.
  8. Beyshova I., Kikebayev N., Kokanov S., Chuzhebayeva G., Nametov A.M. (2013). Genetic polymorphism of 17 microsatellite DNA loci in main lines of Kostanay breed horses. Life Science Journal. 2013. Vol. 10(10s). Pр. 85–91.
  9. Blohina N.V., Khrabrova L.A. (2025). Genetic characteristics of local horse breeds by microsatellite DNA loci. Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii // Vavilov Journal of Genetics and Breeding. 2025. Vol. 29. № 1. Pр. 113–121. https://doi.org/10.18699/vjgb-25-13.
  10. Evanno G., Regnaut S., Goudet J. (2005). Detecting the number of clusters of individuals using the software STRUCTURE: a simulation study. Molecular Ecology. 2005. Vol. 14. № 8. Pр. 2611–2620. https://doi.org/10.1111/j.1365-294X.2005.02553.x.
  11. Falush D., Stephens M., Pritchard J.K. (2003). Inference of population structure using multilocus genotype data: linked loci and correlated allele frequencies. Genetics. 2003. Vol. 164. № 4. Pр. 1567–1587. https://doi.org/10.1093/genetics/164.4.1567.
  12. Gemingguli M., Iskhan K.R., Li Y., Qi A., Wunirifu W., Ding L.Y., Wumaierjiang A. (2016). Genetic diversity and population structure of Kazakh horses (Equus caballus) inferred from mtDNA sequences. Genetic and Molecular Research. 2016. Vol. 15. № 4. https://doi.org/10.4238/gmr.15048618.
  13. Kabylbekova D., Assanbayev T.Sh., Kassymbekova Sh.N., Kantanen J. (2024). Genetic Studies and Breed Diversity of Kazakh Native Horses: A Comprehensive Review. Advancements in Life Sciences. 2024. Vol. 11. № 1.
  14. Kargayeva M.T., Baimukanov D.A., Nurbaev S.D., Baimukanov A.D., Alikhanov O., Yusupbayev Zh. (2020). Identification of Kazakh Horses by Microsatelite DNA Using Modern Analytical Methods. Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. 2020. Vol. 4. № 386. Pр. 55–61. https://doi.org/10.32014/2020.2518-1467.104.
  15. Nei M. (1978). Estimation of average heterozygosity and genetic distance from a small number of individuals. Genetics. 1978. Vol. 89. № 3. Pр. 583–590. https://doi.org/10.1093/genetics/89.3.583.
  16. Orazymbetova Z., Ualiyeva D., Dossybayev K., Torekhanov A., Sydykov D., Mussayeva A., Baktybayev G. (2023). Genetic Diversity of Kazakhstani Equus caballus (Linnaeus, 1758) Horse Breeds Inferred from Microsatellite Markers. Veterinary Sciences. 2023. Vol. 10. Art. 598. https://doi.org/10.3390/vetsci10100598.
  17. Pozharskiy A., Abdrakhmanova A., Beishova I., Shamshidin A., Nametov A., Ulyanova T., Bekova G., Kikebayev N., Kovalchuk A., Ulyanov V., Turabayev A., Khusnitdinova M., Zhambakin K., Sapakhova Z., Shamekova M., Gritsenko D. (2023). Genetic structure and genomewide association study of the traditional Kazakh horses. Animal. 2023. Vol. 17. № 9. Art. 100926. https://doi.org/10.1016/j.animal.2023.100926.
  18. Pritchard J.K., Stephens M., Donnelly P. (2000). Inference of population structure using multilocus genotype data. Genetics. 2000. Vol. 155. № 2. Pр. 945–959. https://doi.org/10.1093/genetics/155.2.945.
  19. Seleuova L.A., Naimanov D.K., Jaworski Z., Aubakirov M.Zh., Mustafin M.K., Mustafin B.M., Safronova O.S., Baktybaev G.T., Turabaev A.T., Domatski V.N. (2018). Population genetic characteristic of horses of Mugalzhar breed by STR-markers. Biomedical Research. 2018. Vol. 29. № 18. Pр. 3508–3511.
  20. Ualiyeva D., Dossybayev K., Kapassuly T., Kozhakhmet A., Kozhanov Z., Kryukov K., Arita M., Torekhanov M., Torekhanov A. (2026). Mitochondrial DNA reveals high maternal diversity within a weak breed structure in native Kazakhstani horses. Frontiers in Genetics. 2026. Vol. 17. Art. 1874969. https://doi.org/10.3389/fgene.2026.1874969

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 21–36. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/02.
(1)STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 21-36. https://doi.org/10.37884/4-2026/02.
STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 21-36. https://doi.org/10.37884/4-2026/02
STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 21–36, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/02. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1440. Acesso em: 29 sep. 2026.
“STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 21-36. https://doi.org/10.37884/4-2026/02.
“STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 21–36. doi:10.37884/4-2026/02.
[1]“STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 21–36, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/02.
“STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 21-36, https://doi.org/10.37884/4-2026/02.
“STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 21–36. Accessed September 29, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1440.
1.STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Sep. 29];28(4 (112):21-36. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1440
1.STR МАРКЕРЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ АДАЙ ЖЫЛҚЫСЫ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІГІ МЕН ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):21-36. doi:10.37884/4-2026/02