Аңдатпа
Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында табиғи-климаттық жағдай лардың әртүрлілігі балдың ботаникалық және географиялық шығу тегіне, сондай-ақ оның сапалық көрсеткіштеріне әсер етеді. Алайда әртүрлі табиғи аймақтардан алынған балдың физика-химиялық және органолептикалық қасиеттерін кешенді салыстырмалы бағалау бойынша зерттеулер жеткіліксіз. Осыған байланысты бал сапасын табиғи-климаттық жағдайларға байланысты бағалау және оның тұты нушылық қасиеттерін анықтау өзекті мәселе болып табылады. Зерттеудің мақсаты – Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысының әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарынан алынған бал үлгілерінің физика-химиялық және органолептикалық көрсеткіштерін салыстырып, қоршаған орта жағдайлары мен ботаникалық шығу тегінің олардың сапасына әсерін анықтау. Зерттеу нысандары ретінде дала, тау бөктері және таулы аймақтардан алынған бал үлгілері пайдаланылды. Зерттеу барысында балдың ылғалдылығының массалық үлесі, тотықсызданатын қанттар мен сахароза мөлшері, диастаз саны, бос қышқылдық, электр өткізгіштік және гидроксиметилфурфурол (HMF) мөлшері анықталды. Органо лептикалық бағалау түсі, хош иісі, дәмі және консистенциясы бойынша жүргізілді. Зерттеу нәтиже лері табиғи-климаттық аймақтарға байланысты бал сапасының көрсеткіштерінде айтарлықтай айы рмашылықтар бар екенін көрсетті. Таулы аймақтардың балы жоғары ферментативтік белсенділігімен және айқын органолептикалық қасиеттерімен ерекшеленді, ал дала аймағының үлгілерінде ылғал дылық пен қант құрамының өзгергіштігі жоғары болды. Зерттелген үлгілердің негізгі бөлігі қолда ныстағы сапа стандарттарының талаптарына сәйкес келді. Алынған нәтижелер балдың сапасын ай мақтық деңгейде бағалауда, табиғи балды сертификаттау жүйелерін жетілдіруде, өнімнің шығу тегін сипаттауда және Қазақстанның әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында сапалы табиғи бал өндіру технологияларын ғылыми негіздеуде практикалық тұрғыдан қолданылуы мүмкін.
Қаржыландыру немесе алғыс
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- Aishath Naila, Steve H. Flint, A.Z. Sulaiman, Azilah Ajit (2018). Classical and novel approaches to the analysis of honey and detection of adulterants. Author links open overlay panel. Food Control. Vol. 90. August 2018. Pр. 152-165 https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2018.02.027 [in Eng.]
- Aristeidis S., Tsagkaris, Georgios A. Koulis, Georgios P. Danezis, Ioannis Martakos, Marilena Dasenaki, Constantinos A. Georgiouc and Nikolaos S. Thomaidis (2021). Honey authenticity: analytical techniques, state of the art and challenges. RSC Adv. 11 (19): 11273–11294. https://doi.org/10.1039/d1ra00069a [in Eng.]
- Chandra Kiran, Murtaza Riyaz. (2026). Understanding the physicochemical profile of honey: A comprehensive review of quality and authenticity parameters // Journal of Food Composition and Analysis. Vol.151. March 2026. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2026.108993 [in Eng.]
- Cianciosi D., Forbes-Hernández T.Y., Afrin S., et al. (2018). Phenolic compounds in honey and their associated health benefits: A review. Molecules. 2018. 23(9). 2322.
- da Silva P.M., Gauche C., Gonzaga L.V., Costa A.C.O., Fett R. (2016). Honey: Chemical composition, stability and authenticity. Food Chemistry. 2016. 196:309–323. doi: 10.1016/j.foodchem.2015.09.051.
- Ishenbayeva N.N., Kurmanov R.G., Kerimaliev Zh.K., Giniyatullin M.G. (2021). A study of quality indicators of various types of honey in Kyrgyzstan // Bulletin of the BGAU. 2021. № 4. doi: 10.31563/1684-7628-2021-60-4-72-80
- Kamyshev Yu.A. (2023). The benefits of honey.(https://naceks.kz/polza-myoda/
- Kritskaya E.B., Shlyakhtova A.O. (2010). Physico-chemical parameters of honey of the Krasnodar territory // International Journal of Applied and Fundamental Research. 2010. No. 8. URL: https://applied-research.ru/ru/article/view?id=778
- Klimov E.V., Brandorf A.Z., Krupsky O.B. (2025). The global organic honey market: trends, barriers and potential for the Republic of Kazakhstan. Problems of the agricultural market. 2025. (4). 113-123. https://doi.org/10.46666/10.46666/2025-4.2708-9991.10
- Moldakhmetova G. et al. (2025). Evaluation of the Physical and Chemical Characteristics of Natural Honey Collected in Various Regions of Kazakhstan. Ғылым және білім (Science and Education, 2025. DOI 10.52578/2305-9397-2025-3-44-52
- Mohammed M.E.A. (2022). Factors Affecting the Physicochemical Properties and Chemical Composition of Bee’s Honey. Food Reviews International. 2022. 38(6). 1330–1341. doi: 10.1080/87559129.2020.1810701.
- Moldakhmetova G. et al. (2023). Palynological, physicochemical, and organoleptic analysis of honey from different climate zones of Kazakhstan // Caspian Journal of Environmental Sciences. 2023. 21(3). 543–553. https://doi.org/10.22124/cjes.2023.6931 [in Eng.]
- Tursunbekova N., Bepiev E.A., Uratova R.T. (2023). Laboratory indicators of honey quality and the impact on public health of adulterated honey products // Bulletin of Osh State University. No. 3 (4). 2023. https://doi.org/10.52754/16948696_2023_3_3
- Schiassi M.C.E.V., de Souza V.R., Lago A.M.T., Carvalho G.R., Curi P.N., Guimarães A.S., Queiroz F. (2021). Quality of honeys from different botanical origins // Journal of Food Science and Technology. 2021. 58(11). 4167–4177. doi: 10.1007/s13197-020-04884-7.
- Schievano E., Morelato E., Facco P., et al. (2021). Honey authenticity: analytical techniques, state of the art and challenges. RSC Advances. 2021. 11:1357–1376