Мәзір
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ

Даулет Ахмедов 1 ORCID , Бауржан Бекмұхамедов 1 ORCID , Даурен Нұрмаханбетов 2 ORCID , Евгений Савельев 3 ORCID

1 «Алматы технологиялар институты» ЖШС, Алматы, Қазақстан;; 2 «Мал шаруашылығы және жемшөп өндіру ҚазҒЗИ» ЖШС, Алматы, Қазақстан; 3 әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/5-2026/01 Бет. 8-18 Қабылданды 22.07.2026 Жарияланды 30.10.2026

Аңдатпа

Мақала авторлары жылқыларды бір суретке түсіру әдісімен жартылай автоматты өлшеудің бағдарламалық-техникалық кешенін (ЖАӨ БТК) жасады. Зерттеулердің өзектілігі Қазақстан дағы мал шаруашылығы экономиканың маңызды саласы болып табылады. Сондықтан асыл тұқымды малды бағалау және мал денсаулығын бақылау — қазіргі заманғы бағалау әдістерімен шешілетін басты міндет. Бұл жұмысты зерттеудің мақсаты — жылқыларды бір рет суретке түсіру әдісімен бағалаудың (өлшеудің) автоматтандырылған технологиясын құру. Міндеттері: келесі кіші бағдарлама модульдерін (КБМ) құру: суретке түсіру КБМ, фотосуретті калибрлеу (масштабтау) КБМ; сызықтық параметрлерді өлшеу КБМ, кеуде шеңберін және жылқы массасын есептеу КБМ. Ғылыми зерттеудің мәні – жылқы ларды автоматтандырылған бағалаудың жаңа әдістері жасалды. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығы Қазақстанда алғаш рет бір суретке түсіру әдісімен жылқыларды автоматтандырылған бағалау (өлшеу) технологиясы әзірленгендігінде. Зерттеу әдістері мен әдістемесінің сипаттамасы. Келесі кіші бағдарлама модульдері әзірленді: суретке түсіру; фотосуретті калибрлеу (масштабтау); жылқының сызықтық параметрлерін өлшеу; жылқының кеуде шеңбері мен массасын есептеу. Кеуде шеңберін есептеу үшін кеуде сызығынан шеңберге өту формуласы жасалды.

бонитировка, жартылай автоматтандырылған өлшеулер, жылқыларды өлшеу, бағдарламалық-техникалық кешен, жылқының сызықтық параметрлері, жылқы массасын бағалау, мал шаруашылығындағы өлшеулерді автоматтандыру, жануарлардың бейнелерін талдау

Қаржыландыру немесе алғыс

Бұл жұмыс Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қаржылық қолдауымен орындалды («Қостанай тұқымының генофондын сақтай отырып, Адай және Қостанай жылқыларының генетикалық ресурстарын басқарудың қолданыстағы тәсілдерін жетілдіру» ғылыми-техникалық бағдарламасы бойынша ЖРН № BR22885681).

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Druml T., Dobretsberger M., Brem G. (2015). The use of novel phenotyping methods for validation of equine conformation scoring results // Animal. 2015. Vol. 9. № 6. Pp. 928–937. doi: 10.1017/S1751731114003309.
  2. Druml T., Dobretsberger M., Brem G. (2016). Ratings of equine conformation – new insights provided by shape analysis using the example of Lipizzan stallions // Archives of Animal Breeding. 2016. Vol. 59. № 2. Pp. 309–317. doi: 10.5194/aab-59-309-2016.
  3. Freitag G.P., Freitag de Lima L.G., Jacomini J.A., Kozicki L.E., Ribeiro L.B. (2021). An accurate image analysis method for estimating body measurements in horses // Journal of Equine Veterinary Science. 2021. Vol. 101. Article 103418. doi: 10.1016/j.jevs.2021.103418.
  4. Iskhan K.Zh., Otebayev Zh.M., et al. (2025). Selektsionno-plemennaya rabota s kushumskoy porodoy loshadey v khozyaystve Baiserke Agro (2025) — organizatsiya selektsionnoy raboty. Issledovaniya, rezultaty. 2025. № 2. [in Russ.]. https://doi.org/10.37884/2-2025/09 .
  5. Instruktsiya po bonitirovke loshadey. Ministerstvo selskogo khozyaystva Respubliki Bashkortostan, Tsentr kompetentsii Respubliki Bashkortostan po konevodstvu i konnomu sportu «Akbuzat»; sost. Akhatova I.A. Ufa, 2019. 25 p. [in Russ.].
  6. Konnozavodstvo: Bonitirovka. Mustang. 2014. Available at: https://www.goldmustang.ru/magazine/konevodstvo/575.html [in Russ.].
  7. Kristjansson T., Bjornsdottir S., Sigurdsson A., Crevier-Denoix N., Pourcelot P., Arnason T. (2013). Objective quantification of conformation of the Icelandic horse based on 3-D video morphometric measurements // Livestock Science. 2013. Vol. 158. Issues 1–3. Pp. 12–23. doi: 10.1016/j.livsci.2013.09.019.
  8. Kristjansson T., Bjornsdottir S., Albertsdóttir E., Sigurdsson A., Pourcelot P., Crevier-Denoix N., Arnason T. (2016). Association of conformation and riding ability in Icelandic horses. Livestock Science. 2016. Vol. 189. Pp. 91–101. doi: 10.1016/j.livsci.2016.05.010.
  9. Matsuura A., Dan M., Hirano A., Kiku Y., Torii S., Morita S. (2021). Body measurement of riding horses with a versatile tablet-type 3D scanning device // Journal of Equine Science. 2021. Vol. 32. № 3. Pp. 73–80. doi: 10.1294/jes.32.73.
  10. Matsuura A., Torii S., Ojima Y., Kiku Y. (2024). 3D imaging and body measurement of riding horses using four scanners simultaneously // Journal of Equine Science. 2024. Vol. 35. № 1. Pp. 1–7. doi: 10.1294/jes.35.1.
  11. Ob utverzhdenii instruktsii po bonitirovke [On approval of the instructions for livestock appraisal]. Ministerstvo yustitsii Respubliki Kazakhstan, Institut zakonodatelstva i pravovoy informatsii. 2014. Available at: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14F0009818 [in Russ.].
  12. Shkola schastlivykh loshadey. 7 sposobov opredeleniya vesa loshadi. Available at: https://happy-horses.ru/7-sposobov-opredeleniya-vesa-loshadi/ [in Russ.].
  13. Weller R., Pfau T., Babbage D., Brittin E., May S.A., Wilson A.M. (2006). Reliability of conformational measurements in the horse using a three-dimensional motion analysis system // Equine Veterinary Journal. 2006. Vol. 38. № 7. Pp. 610–615. doi: 10.2746/042516406X150367.
  14. Zanchi M., Bordin C., Danese T., Ablondi M., Asti V., Summer A., Valle E., Ozella L. (2026). Harnessing deep learning for automated horse morphometry estimation // Smart Agricultural Technology. 2026. Vol. 14. Article 101985. doi: 10.1016/j.atech.2026.101985.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Ахмедов , Д. et al. 2026. БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler. 28, 5 (113) (Oct. 2026), 8–18. DOI:https://doi.org/10.37884/5-2026/01.
(1)Ахмедов , Д.; Бекмұхамедов, Б.; Нұрмаханбетов , Д.; Савельев, Е. . БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (5 (113), 8-18. https://doi.org/10.37884/5-2026/01.
Ахмедов , Д., Бекмұхамедов, Б., Нұрмаханбетов , Д., & Савельев, Е. . (2026). БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister Natigeler, 28(5 (113), 8-18. https://doi.org/10.37884/5-2026/01
АХМЕДОВ , Даулет; БЕКМҰХАМЕДОВ, Бауржан; НҰРМАХАНБЕТОВ , Даурен; САВЕЛЬЕВ, Евгений. БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 5 (113), p. 8–18, 2026. DOI: 10.37884/5-2026/01. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1425. Acesso em: 16 nov. 2026.
Ахмедов , Даулет, Бауржан Бекмұхамедов, Даурен Нұрмаханбетов, and Евгений Савельев. 2026. “БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ”. Izdenister Natigeler 28 (5 (113): 8-18. https://doi.org/10.37884/5-2026/01.
Ахмедов , Д. (2026) “БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ”, Izdenister natigeler, 28(5 (113), pp. 8–18. doi:10.37884/5-2026/01.
[1]Д. Ахмедов, Б. Бекмұхамедов, Д. Нұрмаханбетов, and Е. . Савельев, “БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 5 (113), pp. 8–18, Oct. 2026, doi: 10.37884/5-2026/01.
Ахмедов , Даулет, et al. “БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 5 (113), Oct. 2026, pp. 8-18, https://doi.org/10.37884/5-2026/01.
Ахмедов , Даулет, Бауржан Бекмұхамедов, Даурен Нұрмаханбетов, and Евгений Савельев. “БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ”. Izdenister natigeler 28, no. 5 (113) (October 30, 2026): 8–18. Accessed November 16, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1425.
1.Ахмедов Д, Бекмұхамедов Б, Нұрмаханбетов Д, Савельев Е. БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Oct. 30 [cited 2026 Nov. 16];28(5 (113):8-18. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1425
1.Ахмедов Д, Бекмұхамедов Б, Нұрмаханбетов Д, Савельев Е. БІР СУРЕТКЕ ТҮСІРУ ӘДІСІМЕН ЖЫЛҚЫЛАРДЫ ЖАРТЫЛАЙ АВТОМАТТЫ ӨЛШЕУДІҢ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КЕШЕНІН ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler. 2026;28(5 (113):8-18. doi:10.37884/5-2026/01