Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА

Ғалымжан Ахилбеков 1 , Сандуғаш Конарова 1 , Гаухаркуль Исмаилова 2 , Айнура Алдиярова 2

1 М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, Шымкент, Қазақстан; 2 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/4-2026/11 Бет. 146-156 Қабылданды 03.04.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Мәселе және өзектілігі. Аридті аймақтардағы суармалы жерлерді тиімді басқа ру үшін кадастрлық учаске деңгейінде өсімдік жамылғысының жай-күйі мен шаруашылықтың эко номикалық тиімділігі туралы жедел кеңістіктік деректер қажет. Алайда дәстүрлі жер әкімшілігі жүйе лері мұндай мәліметтерді толық әрі уақытылы қамтамасыз ете алмайды. Соның салдарынан суаруды жоспарлау, тыңайтқыш енгізу және рекультивацияға инвестиция салу көбіне аумақтық ерекшеліктерді ескермей жүргізіледі, бұл жер және су ресурстарын пайдаланудың тиімділігін төмендетеді. Әдістері. Зерттеуде Sentinel-2 ғарыштық түсірілімдерінің NDVI деректері 2024 жылғы 14 маусымдағы, бұлт тылығы 5 %-дан төмен суреттер негізінде цифрлық кадастрлық шекаралармен QGIS 3.28 бағдарла масында біріктірілді. Талдау Қазақстанның Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы жалпы ауданы 371 га болатын 10 суармалы шаруашылыққа 2023–2024 жылдар аралығында жүргізілді. NDVI индексі Sentinel-2 серігінің B8 және B4 арналары бойынша 10 м кеңістіктік ажыратымдылықпен есептелді. Сонымен қатар екі жиынтық көрсеткіш қолданылды: ESBK егістік әлеует коэффициенті топырақ са пасын, ылғалмен қамтамасыз етілуін және тұздану қаупін біріктірсе, FDEI индексі жалпы табыс пен гектарына шаққандағы өндірістік шығындарды салыстыру арқылы шаруашылық шешімдерінің эконо микалық тиімділігін бағалады. Нәтижелері. Зерттелген шаруашылықтарда NDVI 0,36–0,82 аралығын да өзгерді. Екі шаруашылық ESBK 0,11–0,13 көрсеткіштерімен басым рекультивация аймағы ретінде анықталды, ал үш шаруашылық ESBK ≥ 0,50 деңгейінде жоғары жер әлеуетін көрсетті. NDVI ≥ 0,70 болған шаруашылықтарда FDEI 1,47–1,60 аралығында болып, таза пайда 400–560 мың теңгені құрады. Оңтүстік-батыс тұздану аймағындағы шаруашылықтарда FDEI 1,0-ден төмен болып, шығын тіркелді. 2024 жылы NDVI негізінде қабылданған шаралар нәтижесінде орташа өнімділік 26 %-ға артты, су шығыны 22 %-ға азайды, ал табыс индексі 1,35-ке жетті. Практикалық маңызы. Ұсынылған NDVI ESBK–FDEI тәсілі суармалы жерлерді жіктеуге, рекультивацияны басымдандыруға және су ресурста рын дәлелді бөлуге мүмкіндік береді.

NDVI цифрлық кадастр ESBK FDEI суармалы егіншілік Сарыағаш ауданы ГАЖ

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Ahmed M. & Hassan F. (2019). GIS-based land suitability analysis for sustainable agriculture in arid regions. Agricultural Systems. 172. 47–58. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2018.12.009
  2. Amirgaliyev, Y., Mukhamediev, R., Merembayev, T., Kuchin, Y., Ataniyazova, A., & Omarova, P. (2024). Remote sensing and machine learning algorithms to predict soil salinity in southern Kazakhstan. Discover Sustainability. 5(1). 363. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00594-8
  3. Arystanov A., Sagin J., Karabkina N., Arystanova R., Yermekov F., Kabzhanova G., Bekseitova R., Aktymbayeva A. & Kutymova N. (2025). Automatic classification of agricultural crops using Sentinel-2 data in the rainfed zone of southern Kazakhstan. Agronomy. 15(9). 2040. https://doi.org/10.3390/agronomy15092040
  4. Arystanov A., Sagin J., Kabzhanova G., Sarsekova D., Bekseitova R., Molzhigitova D., Balkozha M., Yeleuova E. & Satvaldiyev B. (2026). Winter cereal re-sowing and land-use sustainability in the foothill zones of southern Kazakhstan based on Sentinel-2 data. Sustainability. 18(2). 1053. https://doi.org/10.3390/su18021053
  5. Brown R. & Smith J. (2021). NDVI-based crop stress detection and precision irrigation scheduling. Precision Agriculture. 22(4). 1203-1219. https://doi.org/10.1007/s11119-021-09782-7
  6. Dun Z., Wang Y., Feng H. & Si J. (2021). Water consumption and irrigation efficiency of cotton under different irrigation methods in arid Northwest China // Journal of Hydrology. 603. 127011. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2021.127011
  7. FAO. (2022). Digital agriculture and sustainable land management. FAO. https://www.fao.org/digital-agriculture Ivanov A. (2020). Land evaluation using GIS models in irrigated agriculture // Journal of Land Use Science. 15(3). 298–314. https://doi.org/10.1080/1747423X.2020.1782349
  8. Jensen J.R. (2018). Remote sensing of the environment: An Earth resource perspective (3rd ed.). Pearson. Kim H. & Lee S. (2019). Remote sensing for soil salinity mapping in irrigated croplands. Geoderma. 337. 1147–1157. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2018.11.005
  9. Li J. & Wang Y. (2021). Satellite monitoring of irrigated agriculture using Sentinel-2 // International Journal of Remote Sensing. 42(12). 4589–4611. https://doi.org/10.1080/01431161.2021.1895435
  10. Longley P., Goodchild M., Maguire D. & Rhind D. (2019). Geographic information systems and science (4th ed.). Wiley.
  11. Mukhamediev R.I., Merembayev T., Kuchin Y., Malakhov D., Zaitseva E., Levashenko V., Popova Y., Symagulov A., Sagatdinova G. & Amirgaliyev Y. (2023). Soil salinity estimation for South Kazakhstan based on SAR Sentinel-1 and Landsat-8,9 OLI data with machine learning models. Remote Sensing. 15(17). 4269. https://doi.org/10.3390/rs15174269
  12. Petrova S. (2018). Digital cadastre as a tool for land management in transition economies. Land Use Policy. 79. 1052–1063. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2018.09.022
  13. Rahman, M. (2020). Economic efficiency in farm management: A resource productivity approach // Journal of Agricultural Economics. 71(2). 445–461. https://doi.org/10.1111/1477-9552.12348
  14. Silva P. (2022). GIS for agricultural planning and decision support in arid irrigated regions. Computers and Electronics in Agriculture. 196. 106836. https://doi.org/10.1016/j.compag.2022.106836
  15. Torres L. (2021). Economic indicators in agricultural land management: A composite framework. Agricultural Economics Review. 22(1). 37–52. https://doi.org/10.22004/ag.econ.315843
  16. World Bank. (2021). Land administration systems for sustainable development. World Bank.
  17. Zhang X., Liu, Y. & Chen Z. (2020). Using NDVI to assess crop productivity in irrigated areas of Central Asia. Remote Sensing of Environment. 240. 111671. https://doi.org/10.1016/j.rse.2020.111671
  18. Zhupankhan A., Tussupova K., Doering M., Soderstrom M. & Thevs N. (2022). Water resources of Kazakhstan: Current state, issues and perspectives. Water. 14(3). 391. https://doi.org/10.3390/w14030391

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Ахилбеков, Ғ. et al. 2026. SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 146–156. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/11.
(1)Ахилбеков, Ғ.; Конарова, С.; Исмаилова, Г.; Алдиярова, А. SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 146-156. https://doi.org/10.37884/4-2026/11.
Ахилбеков, Ғ., Конарова, С., Исмаилова, Г., & Алдиярова, А. (2026). SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 146-156. https://doi.org/10.37884/4-2026/11
АХИЛБЕКОВ, Ғалымжан; КОНАРОВА, Сандуғаш; ИСМАИЛОВА, Гаухаркуль; АЛДИЯРОВА, Айнура. SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 146–156, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/11. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1301. Acesso em: 9 oct. 2026.
Ахилбеков, Ғалымжан, Сандуғаш Конарова, Гаухаркуль Исмаилова, and Айнура Алдиярова. 2026. “SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА”. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 146-56. https://doi.org/10.37884/4-2026/11.
Ахилбеков, Ғ. (2026) “SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА”, Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 146–156. doi:10.37884/4-2026/11.
[1]Ғ. Ахилбеков, С. Конарова, Г. Исмаилова, and А. Алдиярова, “SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 146–156, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/11.
Ахилбеков, Ғалымжан, et al. “SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 146-5, https://doi.org/10.37884/4-2026/11.
Ахилбеков, Ғалымжан, Сандуғаш Конарова, Гаухаркуль Исмаилова, and Айнура Алдиярова. “SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 146–156. Accessed October 9, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1301.
1.Ахилбеков Ғ, Конарова С, Исмаилова Г, Алдиярова А. SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Oct. 9];28(4 (112):146-5. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1301
1.Ахилбеков Ғ, Конарова С, Исмаилова Г, Алдиярова А. SENTINEL-2 NDVI, ESBK ЖӘНЕ FDEI КӨРСЕТКІШТЕРІ НЕГІЗІНДЕ СУАРМАЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІН ГАЖ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ САРЫАҒАШ АУДАНЫ МЫСАЛЫНДА. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):146-156. doi:10.37884/4-2026/11