Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ

Назерке Әшімхан 1 , Айнур Игембаева 2 , Айжан Жилдикбаева 1 , Рута Пузиене 3

1 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан; 2 Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті, Алматы, Қазақстан; 3 Витаутас Магнус университеті, Каунас, Литва

doi.org/10.37884/4-2026/12 Бет. 157-167 Қабылданды 31.03.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Кіріспе. Ауыл шаруашылығы жерлерін тиімді пайдалану ауыл шаруашылығының тұрақты дамуы мен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі факторларының бірі болып табылады. Антропогендік жүктеменің артуы және климаттың өзгеруі жағдайында жерді пайдаланудың тиімділігін бағалаудың заманауи құралдарына қажеттілік артып отыр. Геоақпараттық технологиялар мен Жерді қашықтықтан зондтау әдістері өсімдік жамылғысын бақылау және жер өнімділігінің кеңістіктік заңдылықтарын талдау үшін сенімді мүмкіндіктер ұсынады. Материалдар мен әдістер. Зерттеу 2015, 2020 және 2025 жылдарға арналған спутниктік деректерді (Landsat) және геоақпараттық жүйелерді (GIS) қолдануға негізделген. Өсімдік жамылғысының жағдайы мен жер өнімділігін бағалау үшін қалыпқа келтірілген вегетациялық индекс (NDVI) есептелді. Кеңістіктік талдау ArcGIS Pro бағдарламасында жүргізілді, оның ішінде NDVI карталарын жіктеу және салыстырмалы талдау орындалды.

Нәтижелер және талқылау. Талдау Алматы облысы аумағында өсімдік жамылғысының айқын кеңістіктік дифференциациясын көрсетті. NDVI жоғары мәндері таулы және тау бөктеріндегі аудандарға тән, ал төмен мәндер құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарда байқалады. NDVI көрсеткіштерін салыстыру 2020 жылы 2015 жылмен салыстырғанда өсімдік жамылғысының артуын көрсетті, ал 2025 жылы өсімдік жағдайының әркелкілігі байқалып, жақсару мен деградация үрдістері қатар жүргенін көрсетті. Қорытынды. Зерттеу нәтижелері NDVI ауыл шаруашылығы жерлерін бағалаудың тиімді көрсеткіші екенін дәлелдейді. GIS және қашықтықтан зондтау технологияларын біріктіру өсімдік жамылғысының динамикасын объективті бақылауға және жер ресурстарын тиімді әрі тұрақты басқаруға ғылыми негіз қалыптастырады.

геоақпараттық жүйелер (GIS) қашықтықтан зондтау NDVI ауыл шаруашылығы жерлері өсімдік динамикасы кеңістіктік талдау жердің деградациясы Алматы облысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. FAO. (2021). The state of the world’s land and water resources for food and agriculture – Systems at breaking point (SOLAW 2021). Rome: FAO. https://doi.org/10.4060/cb7654en
  2. D’Acunto, F., Marinello, F., & Pezzuolo, A. (2024). Rural land degradation assessment through remote sensing: Current technologies, models, and applications. Remote Sensing, 16(16), 3059. https://doi.org/10.3390/rs16163059
  3. Dubovyk, O. (2017). The role of remote sensing in land degradation assessments: Opportunities and challenges. European Journal of Remote Sensing, 50(1), 601–613. https://doi.org/10.1080/22797254.2017.1378926
  4. Reynolds, J. F. (2007). Global desertification: Building a science for dryland development. Science, 316(5826), 847–851. https://doi.org/10.1126/science.1131634
  5. Sabljić, L., Lukić, T., Bajić, D., Marković, S. B., & Delić, D. (2024). Application of remote sensing in monitoring land degradation: A case study of Stanari municipality. Open Geosciences, 16(1). https://doi.org/10.1515/geo-2022-0671
  6. Foley, J. A., DeFries, R., Asner, G. P., et al. (2005). Global consequences of land use. Science, 309(5734), 570–574. https://doi.org/10.1126/science.1111772
  7. Shokparova, D. K., Sirazhitdinova, M., Bissenbayeva, S. B., & Patel, N. (2025). Remote sensing and GIS-based land assessment in Zhanaarka region of Ulytau oblast, Kazakhstan. Frontiers in Environmental Science, 13, 1516460. https://doi.org/10.3389/fenvs.2025.1516460
  8. Pettorelli, N., Vik, J. O., Mysterud, A., Gaillard, J.-M., Tucker, C. J., & Stenseth, N. C. (2005). Using the satellite-derived NDVI to assess ecological responses to environmental change. Trends in Ecology & Evolution, 20(9), 503–510. https://doi.org/10.1016/j.tree.2005.05.011
  9. Wulder, M. A., Masek, J. G., Cohen, W. B., Loveland, T. R., & Woodcock, C. E. (2012). Opening the archive: How free data has enabled the science and monitoring promise of Landsat. Remote Sensing of Environment, 122, 2–10. https://doi.org/10.1016/j.rse.2012.01.010
  10. Fensholt, R., & Proud, S. R. (2012). Evaluation of Earth observation based global long term vegetation trends — Comparing GIMMS and MODIS global NDVI time series. Remote Sensing of Environment, 119, 131–147. https://doi.org/10.1016/j.rse.2011.12.015
  11. Rafikov, T., Yerbolkyzy, M., & Zhildikbayeva, A. (2024). Application of remote sensing data and NDVI analysis in the East Kazakhstan region. Izdenister Natigeler, 1(101), 183–191. https://doi.org/10.37884/1-2024/18 (in Russian)
  12. Tucker, C. J. (1979). Red and photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation. Remote Sensing of Environment, 8(2), 127–150. https://doi.org/10.1016/0034-4257(79)90013-0
  13. Zhu, Z., & Woodcock, C. E. (2014). Continuous change detection and classification of land cover using all available Landsat data. Remote Sensing of Environment, 144, 152–171. https://doi.org/10.1016/j.rse.2014.01.011
  14. Zhumataeva, Z., Serikbaeva, G., Turganaliev, S., Mukaliev, Z., & Rafikov, T. (2024). Increasing ecological and economic efficiency of land use. Izdenister Natigeler, 2(102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35
  15. Ashimkhan, N., Rafikov, T., Zhildikbayeva, A., Mukaliyev, Zh., Doktyrbek, A., & Pentayev, T. (2025). Application of geographic databases for the development of geoportals in Kazakhstan. Izdenister Natigeler, 4(108), 470–480. https://doi.org/10.37884/4-2025/48

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Әшімхан, Н. et al. 2026. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 157–167. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/12.
(1)Әшімхан, Н.; Игембаева , А.; Жилдикбаева, А.; Пузиене, Р. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 157-167. https://doi.org/10.37884/4-2026/12.
Әшімхан, Н., Игембаева , А., Жилдикбаева, А., & Пузиене, Р. (2026). ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 157-167. https://doi.org/10.37884/4-2026/12
ӘШІМХАН, Назерке; ИГЕМБАЕВА , Айнур; ЖИЛДИКБАЕВА, Айжан; ПУЗИЕНЕ, Рута. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 157–167, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/12. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1276. Acesso em: 9 oct. 2026.
Әшімхан, Назерке, Айнур Игембаева, Айжан Жилдикбаева, and Рута Пузиене. 2026. “ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 157-67. https://doi.org/10.37884/4-2026/12.
Әшімхан, Н. (2026) “ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 157–167. doi:10.37884/4-2026/12.
[1]Н. Әшімхан, А. Игембаева, А. Жилдикбаева, and Р. Пузиене, “ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 157–167, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/12.
Әшімхан, Назерке, et al. “ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 157-6, https://doi.org/10.37884/4-2026/12.
Әшімхан, Назерке, Айнур Игембаева, Айжан Жилдикбаева, and Рута Пузиене. “ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 157–167. Accessed October 9, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1276.
1.Әшімхан Н, Игембаева А, Жилдикбаева А, Пузиене Р. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Oct. 9];28(4 (112):157-6. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1276
1.Әшімхан Н, Игембаева А, Жилдикбаева А, Пузиене Р. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗІНДЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):157-167. doi:10.37884/4-2026/12