Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРЛЕНДІРУ

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ

Дархан Карманов 1 , Жандос Жумагулов 1 , Ербол Саркынов 1 , Резвангуль Касимова 1

1 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/4-2026/18 Бет. 221-233 Қабылданды 27.03.2026 Жарияланды 29.08.2026

Аңдатпа

Суармалы егіншілік жағдайында егіс алдындағы топырақ өңдеу жоғары энергия сыйымдылығымен және оңтүстік аймақтың топырақ құрылымына елеулі механикалық әсерімен сипат талады. Оңтүстік Қазақстанның топырақ жамылғысы негізінен қара-қоңыр, қоңыр, сондай-ақ қоңыр және сұр-қоңыр топырақтардан тұрады, олар қоңыр топырақтардың оңтүстігінде орналасқан және ре спублика аумағының шамамен 120 млн гектарын (44 %) қамтиды. Гумус мөлшерінің төмендігі (1,0–2,0 %) олардың құрылымының әлсіздігін және қарқынды механикалық өңдеуге жоғары сезімталдығын анықтайды, осыған байланысты аталған аймақта тиімді егіншілік негізінен суару және ресурсты үнем дейтін технологияларды қолдану арқылы жүзеге асырылады. Жұмыста бір технологиялық өтуде топы рақты егіс алдындағы өңдеу мен тұқым себуді қатар орындауға арналған роторлы агрегатты инженер лік оңтайландыру және эксперименттік зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеу жұмыс органдарының топырақпен өзара әрекеттесуін аналитикалық модельдеуді, роторлы пышақтардың геометриялық па раметрлерін оңтайландыруды және тәжірибелік үлгінің (ФС-2,1) салыстырмалы далалық сынақтарын қамтиды. Пышақтарды орнатудың тиімді бұрышы 54–56° екені анықталды, бұл кесу алаңының мен шікті шамамен 22 %-ға төмендеуін және топырақтың өңдеуге кедергісінің азаюын қамтамасыз етеді. Далалық сынақтар сапалы себу төсегінің қалыптасуын көрсетті: өлшемі 25 мм-ден кіші агрегаттардың үлесі 85,2 %-ды құрады, ал беткі қабаттың тегістігінің ауытқуы 5 мм-ден аспады. Дәстүрлі көп өтімді технологиямен салыстырғанда тарту кедергісі, отын шығыны және жалпы энергетикалық шығындар тиісінше 38 %, 43 % және 54,5 %-ға төмендегені анықталды. Алынған нәтижелер роторлы жұмыс ор гандары параметрлерін оңтайландыру және топырақ өңдеу мен себу операцияларын біріктіру агротех никалық көрсеткіштерді нашарлатпай, технологиялық үдерістің энергия тиімділігін арттыруды қамта масыз ететінін дәлелдейді. Әзірленген агрегат Оңтүстік Қазақстанның суармалы егіншілік жағдайында және ұқсас табиғи-климаттық аймақтарда ресурсты үнемдейтін технологияларды енгізудің негізі бола алады.

роторлы агрегат; егіс алдындағы топырақ өңдеу; тұқым себу; жұмыс органдарын оңтайландыру; энергия тиімділігі; суармалы егіншілік; қоңыр, қара-қоңыр, қоңыр және сұр-қоңыр топырақтар

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Bernatsky G. (1985). Theoretical foundations of rotary tillage machine design // Agricultural Engineering Research. 42. 145–162.
  2. Chatkin M.N., Fedorov S.Ye. (2022). Evaluating the operational efficiency of a combined tillage cultivator // Engineering Technologies and Systems. 32. 539–551. https://doi.org/10.15507/2658-4123.032.202204.539-551
  3. Chen Y., Zhang H., Wang J. (2019). Soil physical properties and maize yield under different tillage practices: A comparison of disc ploughing, chisel ploughing and rotary tillage. Soil and Tillage Research. 194. 104335. https://doi.org/10.1016/j.still.2019.104335
  4. Dubrovsky V., Belyaev V. (2021). Improving the efficiency of combined tillage and sowing units with active working bodies. INMATEH – Agricultural Engineering. 64. 47–56.
  5. Gribanovsky A., Rzaliyev A., Goloborodko V., Karmanov D.K., Bekmukhametov S., Sagyndykova A. (2017). Revisiting the choice of the sowing system of broad-cut seeders // Journal of Engineering and Applied Sciences. 12. 1307–1316. Available online: https://www.scopus.com/inward/record.url?eid=2-s2.0-85020175335
  6. Karmanov D.K. (2022). Itogovyj otchyot 2020–2022. po nauchnomu proektu GF-2020–2022: AP08052321 «Razrabotka resursosberegayushhego kombinirovannogo agregata dlya predposevnoj obrabotki pochvy i poseva semyan na oroshaemykh zemlyakh YUzhnogo regiona Kazakhstana». — A.: Nauchno-proizvodstvennyj tsentr agroinzhenerii.
  7. Karmanov D.K., Begaly D.K., Isimov N.T., Beknazarov D.R., Sejpataliev O.E. (2022). Razrabotka malogabaritnogo kombinirovannogo agregata dlya predposevnoj obrabotki pochvy i poseva semyan v usloviyakh yugo-vostochnogo regiona Kazakhstana // Vestnik VKTU. №4. 108–119. ISSN: 1561–4212
  8. Karmanov D.K. et al. (2022). Design and theoretical analysis of a combined strip-till seeder for vegetable crops. Advanced Engineering Science. 2. 45–52. Available online: http://advancedengineeringscience.com/article/473.html
  9. Karmanov D.K. et al. (2022). Test results of the FS-2.1 experimental sample of the combined unit for pre-sowing tillage and seed sowing in the conditions of the southern region of Kazakhstan // Research, results. № 3 (95). ISSN 2304-3334. 64-72 R.
  10. Mohammad R.A., Alireza A. (2015). Soil properties and crop yield under different tillage methods for rapeseed cultivation in paddy fields // Journal of Agricultural Sciences. 60. 11–22. https://doi.org/10.2298/JAS1501011A
  11. Rzaliev A.S., Karmanov D.K., Sopov Yu.V. (2020). Tillage implement with step-by-step adjustment of soil tillage depth. Patent RK. No. 34512. 20. November 2020.
  12. Sakai K., Hoshino S., Yamada K. (2008). Analysis of reaction forces and moment on a rotary tiller // Journal of Terramechanics. 45. 187–198. https://doi.org/10.1016/j.jterra.2008.07.003
  13. Sudhakar K., Reddy B.S., Kumar M.V. (2012). Development and evaluation of a combined tillage and seeding machine for dryland crops // Journal of Agricultural Engineering. 2012. 49. 1–7.
  14. Wang X., Zhang H., Wang J. (2014). Development and application of combined tillage and seeding machines in China // Journal of Agricultural Science and Technology. 2014. 16. 467–476.
  15. Yuzbashev V.A. Experimental determination of soil cutting coefficients for rotary implements. Soil and Tillage Research 1990. 17. 89–104. https://doi.org/10.1016/0167-1987(90)90009-M
  16. Zhang Z., Li, Y., Wang X. (2019). Optimization design and experiment of a combined tillage and seeding machine for wheat // Journal of Agricultural Machinery. 2019. 50. 100–109

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Карманов, Д. et al. 2026. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 221–233. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/18.
(1)Карманов, Д.; Жумагулов, Ж.; Саркынов, Е.; Касимова, Р. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 221-233. https://doi.org/10.37884/4-2026/18.
Карманов, Д., Жумагулов, Ж., Саркынов, Е., & Касимова, Р. (2026). ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 221-233. https://doi.org/10.37884/4-2026/18
КАРМАНОВ, Дархан; ЖУМАГУЛОВ, Жандос; САРКЫНОВ, Ербол; КАСИМОВА, Резвангуль. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 221–233, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/18. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1264. Acesso em: 9 oct. 2026.
Карманов, Дархан, Жандос Жумагулов, Ербол Саркынов, and Резвангуль Касимова. 2026. “ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 221-33. https://doi.org/10.37884/4-2026/18.
Карманов, Д. (2026) “ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 221–233. doi:10.37884/4-2026/18.
[1]Д. Карманов, Ж. Жумагулов, Е. Саркынов, and Р. Касимова, “ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 221–233, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/18.
Карманов, Дархан, et al. “ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 221-33, https://doi.org/10.37884/4-2026/18.
Карманов, Дархан, Жандос Жумагулов, Ербол Саркынов, and Резвангуль Касимова. “ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 221–233. Accessed October 9, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1264.
1.Карманов Д, Жумагулов Ж, Саркынов Е, Касимова Р. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Oct. 9];28(4 (112):221-33. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1264
1.Карманов Д, Жумагулов Ж, Саркынов Е, Касимова Р. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН ЕГІС АЛДЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ СЕБУГЕ АРНАЛҒАН РОТОРЛЫ АГРЕГАТТЫ ИНЖЕНЕРЛІК ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):221-233. doi:10.37884/4-2026/18