ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ

Алтынай Тангирбергенова; Карлыгаш Калиева; Шекарбань Капар; Жанар Жакупова

doi:10.37884/4-2026/15

Аңдатпа

Құдық сулары ауылдық және шалғай елді мекендерде ауыз сумен қамтамасыз ету дің негізгі көздерінің бірі болып табылады. Алайда мұндай судың сапасы көбінесе санитарлық-гиги еналық талаптарға сәйкес келмейді, себебі оның құрамында темір, марганец, нитраттар сияқты еріген қосылыстар және микробиологиялық ластағыштар кездеседі. Осыған байланысты құдық суын қауіпсіз пайдалану үшін оны тиімді санитарлық тазарту технологияларын қолдану қажет. Зерттеудің мақсаты – құдық суын физика-химиялық әдістер арқылы санитарлық тазарту технологияларының тиімділігін бағалау. Зерттеу барысында жерасты суларын тазартудың заманауи тәсілдері талданып, олардың құ дық суының сапасын жақсартуда қолдану мүмкіндіктері қарастырылды. Әсіресе коагуляция, сүзу және адсорбция әдістерінің ластаушы заттарды, еріген қоспаларды және органикалық заттарды жоюдағы тиімділігіне ерекше назар аударылды. Зерттеу нәтижелері су тазарту технологияларының тиімділігі ластаушы заттардың табиғатына, олардың концентрациясына және қолданылатын әдістердің ерек шеліктеріне байланысты екенін көрсетті. Физика-химиялық әдістерді кешенді түрде қолдану судың құрамындағы зиянды заттардың мөлшерін айтарлықтай азайтып, оның санитарлық көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік береді. Зерттеу қорытындысы бойынша құдық суын тазартудың біріктірілген технологияларын қолдану оның сапасын арттыруға және ауыз су қауіпсіздігі талаптарына сәйкесті гін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретіні анықталды. Алынған нәтижелер ауылдық елді мекендерде гі жергілікті су тазарту жүйелерін дамытуда қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар зерттеу барысында қолданылған технологиялардың ауылдық аймақтар жағдайында экономикалық тұрғыдан тиімді және пайдалану жағынан қолжетімді екені анықталды. Ұсынылған әдістер жергілікті деңгейде шағын су тазарту жүйелерін ұйымдастыруға мүмкіндік береді және халықты қауіпсіз ауыз сумен қамтамасыз ету мәселесін шешуге ықпал етеді.

құдық суы су тазарту физика-химиялық әдістер коагуляция адсорбция сүзу санитарлық қауіпсіздік ауыз су сапасы жерасты сулары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

Ahmed M. & Rahman M. (2019). Iron removal from groundwater using aeration and filtration processes // Water Science and Technology. 79(3). 520–528. https://doi.org/10.2166/wst.2019.050 [in Eng.]
Akhmedov R. (2019). Ochistka podzemnykh vod ot zheleza i margantsa. Vodosnabzhenie i sanitarnaya tekhnika. 8. 24–29. https://elibrary.ru/item.asp?id=41234567 [in Russ.]
Al-Hashimi O., Al-Saadi A. & Al-Mansouri M. (2019). Groundwater contamination and treatment technologies: A review. Journal of Water Process Engineering. 32. 100932. https://doi.org/10.1016/j.jwpe.2019.100932 [in Eng.]
Crittenden J., Trussell R., Hand D., Howe K. & Tchobanoglous G. (2016). Water treatment: Principles and design. https://doi.org/10.1002/9781118131473[in Eng.]
Grzegorzek M., Wartalska K. & Kaźmierczak B. (2018). Energy consumption in water treatment processes // Environmental Engineering and Management Journal. 17(8). 1861–1870. https://doi.org/10.30638/eemj.2018.187 [in Eng.]
Gupta V. & Ali I. (2018). Environmental water: Advances in treatment, remediation and recycling. https://doi.org/10.1016/C2016-0-03328-7 [in Eng.]
Hummedov G., Akmyradova D. & Abdyyeva O. (2020). Groundwater purification technologies using physicochemical methods. Water Resources Management. 34(9). 2875–2886. https://doi.org/10.1007/s11269-020-02578-1 [in Eng.]
Ivanov V., Petrov S. (2020). Sovremennye metody ochistki pit’evoy vody. Ekologiya i promyshlennost’ Rossii. 24(3). 50–55. https://doi.org/10.18412/1816-0395-2020-3-50-55 [in Russ.]
Novikova V.A. (2017). Fiziko-khimicheskie metody ochistki vody. — M.: MGU. https://elibrary.ru/item.asp?id=30500000 [in Russ.]
Paul R., Sharma A. & Singh R. (2023). Innovative technologies for drinking water purification // Science of the Total Environment. 856. 159040. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.159040 [in Eng.]
Rubel J., Ahmed S. & Khan M. (2021). Selection of appropriate water treatment technologies for rural water supply systems // Sustainable Water Resources Management. 7(4). 1–12. https://doi.org/10.1007/s40899-021-00512-7 [in Eng.]
Shannon M., Bohn P., Elimelech M., Georgiadis J., Marinas B. & Mayes A. (2008). Science and technology for water purification in the coming decades. Nature. 452. 301–310. https://doi.org/10.1038/nature06599 [in Eng.]
Shrestha P. (2020). Integrated approaches in drinking water treatment systems // Journal of Environmental Management. 260. 110104. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.110104 [in Eng.]
Sombe D., Ndwandwe O. & Chikodzi D. (2022). Low-cost water treatment technologies for rural communities: A review. Water. 14(5). 745. https://doi.org/10.3390/w14050745 [in Eng.]
Spellman F. (2017). Handbook of water and wastewater treatment plant operations. https://doi.org/10.1201/9781315158440 [in Eng.]
Tlesh D., Khalkhabai B., Khoishiev A. & Bayarystanov M. (2025). Shakhta sularyn tiimdi tazartudyn tekhnologiyalyk negizderi // Izdenister natizheler – Issledovaniya, rezultaty. 2(106). 401–409. https://doi.org/10.37884/2-2025/40 [in Kaz.]
United Nations. (2023). World water development report 2023. — Paris: UNESCO. https://www.unesco.org/reports/wwdr/2023 [in Eng.]
World Health Organization. (2022). Guidelines for drinking-water quality. Geneva. https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064 [in Eng.]
Zhang Y., Li J. & Wang X. (2021). Adsorption technology for groundwater purification // Journal of Cleaner Production. 286. 125400. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.125400 [in Eng.]

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Тангирбергенова , А. et al. 2026. ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 28, 4 (112) (Aug. 2026), 191–199. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2026/15.

(1)Тангирбергенова , А.; Калиева , К.; Капар , Ш.; Жакупова, Ж. ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (4 (112), 191-199. https://doi.org/10.37884/4-2026/15.

Тангирбергенова , А., Калиева , К., Капар , Ш., & Жакупова, Ж. (2026). ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister Natigeler, 28(4 (112), 191-199. https://doi.org/10.37884/4-2026/15

ТАНГИРБЕРГЕНОВА , Алтынай; КАЛИЕВА , Карлыгаш; КАПАР , Шекарбань; ЖАКУПОВА, Жанар. ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 4 (112), p. 191–199, 2026. DOI: 10.37884/4-2026/15. Disponível em: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1227. Acesso em: 9 oct. 2026.

Тангирбергенова , Алтынай, Карлыгаш Калиева, Шекарбань Капар, and Жанар Жакупова. 2026. “ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler 28 (4 (112): 191-99. https://doi.org/10.37884/4-2026/15.

Тангирбергенова , А. (2026) “ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, 28(4 (112), pp. 191–199. doi:10.37884/4-2026/15.

[1]А. Тангирбергенова, К. Калиева, Ш. Капар, and Ж. Жакупова, “ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 4 (112), pp. 191–199, Aug. 2026, doi: 10.37884/4-2026/15.

Тангирбергенова , Алтынай, et al. “ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 4 (112), Aug. 2026, pp. 191-9, https://doi.org/10.37884/4-2026/15.

Тангирбергенова , Алтынай, Карлыгаш Калиева, Шекарбань Капар, and Жанар Жакупова. “ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler 28, no. 4 (112) (August 29, 2026): 191–199. Accessed October 9, 2026. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1227.

1.Тангирбергенова А, Калиева К, Капар Ш, Жакупова Ж. ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Aug. 29 [cited 2026 Oct. 9];28(4 (112):191-9. Available from: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1227

1.Тангирбергенова А, Калиева К, Капар Ш, Жакупова Ж. ҚҰДЫҚ СУЫНЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУДА ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2026;28(4 (112):191-199. doi:10.37884/4-2026/15

[1] Ahmed M. & Rahman M. (2019). Iron removal from groundwater using aeration and filtration processes // Water Science and Technology. 79(3). 520–528. https://doi.org/10.2166/wst.2019.050 [in Eng.]

[2] Akhmedov R. (2019). Ochistka podzemnykh vod ot zheleza i margantsa. Vodosnabzhenie i sanitarnaya tekhnika. 8. 24–29. https://elibrary.ru/item.asp?id=41234567 [in Russ.]

[3] Al-Hashimi O., Al-Saadi A. & Al-Mansouri M. (2019). Groundwater contamination and treatment technologies: A review. Journal of Water Process Engineering. 32. 100932. https://doi.org/10.1016/j.jwpe.2019.100932 [in Eng.]

[4] Crittenden J., Trussell R., Hand D., Howe K. & Tchobanoglous G. (2016). Water treatment: Principles and design. https://doi.org/10.1002/9781118131473[in Eng.]

[5] Grzegorzek M., Wartalska K. & Kaźmierczak B. (2018). Energy consumption in water treatment processes // Environmental Engineering and Management Journal. 17(8). 1861–1870. https://doi.org/10.30638/eemj.2018.187 [in Eng.]

[6] Gupta V. & Ali I. (2018). Environmental water: Advances in treatment, remediation and recycling. https://doi.org/10.1016/C2016-0-03328-7 [in Eng.]

[7] Hummedov G., Akmyradova D. & Abdyyeva O. (2020). Groundwater purification technologies using physicochemical methods. Water Resources Management. 34(9). 2875–2886. https://doi.org/10.1007/s11269-020-02578-1 [in Eng.]

[8] Ivanov V., Petrov S. (2020). Sovremennye metody ochistki pit’evoy vody. Ekologiya i promyshlennost’ Rossii. 24(3). 50–55. https://doi.org/10.18412/1816-0395-2020-3-50-55 [in Russ.]

[9] Novikova V.A. (2017). Fiziko-khimicheskie metody ochistki vody. — M.: MGU. https://elibrary.ru/item.asp?id=30500000 [in Russ.]

[10] Paul R., Sharma A. & Singh R. (2023). Innovative technologies for drinking water purification // Science of the Total Environment. 856. 159040. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.159040 [in Eng.]

[11] Rubel J., Ahmed S. & Khan M. (2021). Selection of appropriate water treatment technologies for rural water supply systems // Sustainable Water Resources Management. 7(4). 1–12. https://doi.org/10.1007/s40899-021-00512-7 [in Eng.]

[12] Shannon M., Bohn P., Elimelech M., Georgiadis J., Marinas B. & Mayes A. (2008). Science and technology for water purification in the coming decades. Nature. 452. 301–310. https://doi.org/10.1038/nature06599 [in Eng.]

[13] Shrestha P. (2020). Integrated approaches in drinking water treatment systems // Journal of Environmental Management. 260. 110104. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.110104 [in Eng.]

[14] Sombe D., Ndwandwe O. & Chikodzi D. (2022). Low-cost water treatment technologies for rural communities: A review. Water. 14(5). 745. https://doi.org/10.3390/w14050745 [in Eng.]

[15] Spellman F. (2017). Handbook of water and wastewater treatment plant operations. https://doi.org/10.1201/9781315158440 [in Eng.]

[16] Tlesh D., Khalkhabai B., Khoishiev A. & Bayarystanov M. (2025). Shakhta sularyn tiimdi tazartudyn tekhnologiyalyk negizderi // Izdenister natizheler – Issledovaniya, rezultaty. 2(106). 401–409. https://doi.org/10.37884/2-2025/40 [in Kaz.]

[17] United Nations. (2023). World water development report 2023. — Paris: UNESCO. https://www.unesco.org/reports/wwdr/2023 [in Eng.]

[18] World Health Organization. (2022). Guidelines for drinking-water quality. Geneva. https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064 [in Eng.]

[19] Zhang Y., Li J. & Wang X. (2021). Adsorption technology for groundwater purification // Journal of Cleaner Production. 286. 125400. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.125400 [in Eng.]