Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ

Ақылбек Күрішбаев 1 , Cагынбай Калдыбаев 1 , Асхат Наушабаев 1 , Камшат Мансурова 1

1 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»

doi.org/10.37884/1-2024/11 Бет. 103-112 Қабылданды 01.02.2024 Жарияланды 29.03.2024

Аңдатпа

 Мақалада Қазақстанның топырақ-климаттық аймақтары бойынша тұзданған және батпақтанған топырақтардың таралу заңдылықтары баяндалған, геологиялық дамуына байланысты тұздардың жинақталу үрдістерінің ерекшеліктері келтірілген және топырақ-галогеохимиялық өңірлері бөлінген. Оларды игеру бойынша мелиоративтік іс-шаралар ұсынылады. Хлоридті-сульфатты түрде тұзданған сазды гидроморфты шалғынды сортаңдарды мелиорациялаудың ең тиімді әдісі ашық терең көлденең дренаж аясында шаю болып табылады. Іле Алатауы бөктеріндегі жазықтықтағы шалғынды сортаңдарды 5000 м3 /га су нормасымен шаю, 0-80 см топырақ қалыңдығының тұзсыздануын қамтамасыз етеді. Кебірленген шалғынды-қоңыр топырақтардың содалы тұздануы кезінде күкірт қышқылының 1% ерітіндісін 2,1 және 4,2 т/га мөлшерде енгізу түтікше ерітіндісінің иондық құрамын содалыдан сульфаттыға қарай трансформациялауды қамтамасыз етеді, соңғысы шаю арқылы жойылады. Батпақты (артық ылғалданған) топырақтарда жоғары өнімді шалғынды агроценоздарды қалыптастыру және шалғынды биоценоздарды сақтау ең ұтымды әдіс болып табылады.

құрғақ ландшафт, тұз жинақталу, топырақ - галогеохимиялық өңірлер, тұзсыздандыру үрдістері, содалы тұздану

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. The message of the Head of State Kassym-Jomart Tokayev to the people of Kazakhstan. Kazakhstanskaya pravda. September 2, 2023. No.166 (300043). Pp. 1-5
  2. 2. The message of the Head of State Kassym-Jomart Tokayev to the people of Kazakhstan. Kazakhstanskaya pravda. September 2, 2023. No.166 (300043). Pp. 1-5
  3. 3. Flowers T. 2004. Improving crop salt tolerance // Journal of Experimental Botany Vol. 55. P. 307-319. Gamalero E., Berta G., BernardR.G. 2009. The use of Microorganisms to Facilitate the Growth of Plants in Saline Soils // Microbial Strategies for Crop Improvement. Berlin Heidelberg. Springer. pp. 1-22.
  4. 4. Massoud FI (1981) Salt affected soils at a global scale for control. FAO Land and Water Development Division Technical Paper, Rome, Italy, 21pp.
  5. 5. Kovda V.A. Problems of desertification and soil salinization in arid areas of the world. M.: Nauka. 2008. 415 p.
  6. 6. Modeling of the processes of salinization and salinization of soils. M., Nauka. 1980. pp.12-14.
  7. 7. Piven E.N. Changes in the flow of rivers in the Ili-Balkhash region. In the book. International Environmental Forum Balkhash 2000. Almaty, 2000. pp.36-37.
  8. 8. Kumar A., Abrol J.P. Performance of five perennial for agegrassesasin fluenced by gypsum levels in a highly sodic soil. Indian Journal Agricultural Science. 1979. v. 49, No. 6, p. 473-477.
  9. 9. Sabolich. K. The influence of soda on soil formation processes and soil properties. Proceedings of the international symposium of soda-saline soils. Proceedings of the Institute of Soil Science and Agrochemistry, vol. VI, Yerevan. 1971. pp.35-55.
  10. 10. Kondorskaya N.I. Geographical distribution of soda salinity soils in the USSR. Soil science. No.9. 1965. pp.10-15.
  11. 11. Borovsky V.M. Geochemistry of saline soils of Kazakhstan. M.; Science. 1978. 172s.
  12. 12. Kaldybaev S. Scientific foundations for improving saline and light soils of the foothill plain of the Trans-Ili Alatau. Dissertation for the degree of Doctor of Agricultural Sciences. Almaty, 2004. 252 p.
  13. 13. Summary analytical report on the state and use of the lands of the Republic of Kazakhstan for 2020. Nur-Sultan, 2021. – pp.102-104.
  14. 14. Classification and diagnostics of soils of the USSR.Kolos.1977. - 175 p.
  15. 15. The main diagnostic indicators of soils of lowland, mountainous and foothill territories. Alma-Ata. 1989-1995. - Volumes I and II.
  16. 16. Naushabayev A.H., Kubenkulov K.K., Oshakbayeva Zh.O., Seitkali N. Acidification of soda-saline solonetzic meadow-chestnut soils. Research, results. No.4 (88). 2020. – pp. 257-267.
  17. 17. Akanov Zh.U., Korobkin V.A. Regulation of the water-salt regime of soils of the Tash-Utkul massif. Nauka Publishing House of the Kazakh SSR, Alma-Ata, 1982. – 200 p.
  18. 18. Recommendation for measures to combat pasture degradation. Almaty 2020. – 41 p.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Күрішбаев, А. et al. 2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 103–112. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/11.
(1)Күрішбаев, А.; Калдыбаев C. .; Наушабаев, А.; Мансурова, К. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 103-112. https://doi.org/10.37884/1-2024/11.
Күрішбаев, А., Калдыбаев C. ., Наушабаев, А., & Мансурова, К. (2024). ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister Natigeler, 1 (101), 103-112. https://doi.org/10.37884/1-2024/11
КҮРІШБАЕВ, Ақылбек; Калдыбаев Cагынбай; НАУШАБАЕВ, Асхат; МАНСУРОВА, Камшат. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 103–112, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/11. Disponível em: http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/490. Acesso em: 9 oct. 2026.
Күрішбаев, Ақылбек, Калдыбаев Cагынбай, Асхат Наушабаев, and Камшат Мансурова. 2024. “ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 103-12. https://doi.org/10.37884/1-2024/11.
Күрішбаев, А. (2024) “ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ”, Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 103–112. doi:10.37884/1-2024/11.
[1]А. Күрішбаев, Калдыбаев C. ., А. Наушабаев, and К. Мансурова, “ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 103–112, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/11.
Күрішбаев, Ақылбек, et al. “ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 103-12, https://doi.org/10.37884/1-2024/11.
Күрішбаев, Ақылбек, Калдыбаев Cагынбай, Асхат Наушабаев, and Камшат Мансурова. “ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 103–112. Accessed October 9, 2026. http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/490.
1.Күрішбаев А, Калдыбаев C, Наушабаев А, Мансурова К. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Oct. 9];(1 (101):103-12. Available from: http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/490
1.Күрішбаев А, Калдыбаев C, Наушабаев А, Мансурова К. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰЗДАНҒАН ЖӘНЕ БАТПАҚТАНҒАН (АРТЫҚ ЫЛҒАЛДАНҒАН) ТОПЫРАҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):103-112. doi:10.37884/1-2024/11