АНАЛИЗ ПРОБЛЕМ НЕИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЗЕМЕЛЬ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОГО НАЗНАЧЕНИЯ С УЧЕТОМ ИХ ДЕГРАДАЦИИ

Нургуль  Жумагалиева; Гулсим  Айтхожаева; Толеубек Пентаев; Айжан  Жилдикбаева

doi:10.37884/1-2024/22

Аңдатпа

Қазақстандағы пайдаланылмай жатқан ауыл шаруашылығы жерлерінің мәселесі бүгінгі таңда өзекті болып отыр. Соңғы отыз жылда ауылшаруашылық жерлерінің көлемі күрт қысқарды. Қазақстан жер көлемі жөнінен әлемде 9-шы орында тұрған орасан зор жер әлеуетіне ие, бірақ ауыл шаруашылығына жарамды бұл аумақтардың көпшілігі жекенің қолында бос. 2023 жылы 4,6 миллион гектар жер мемлекет меншігіне қайтарылса, барлығы 2022 жылдың басынан бері 10 миллион гектар жер қайтарылды. Бұл мақаланың мақсаты - деградация процестерінің мәселелерін зерттеу және ауыл шаруашылығы жерлерінің жағдайын талдау. Авторлар осы мақалада ауыл шаруашылығы алқаптарының сандық және сапалық жағдайының өзгеру динамикасын көрсетіп, ауыл шаруашылығы жерлерінің күйінің деградациялық өзгерістерінің себептерін ашып, деградация процестерінің дамуының салдарын анықтайды. Бұл мақаланы жазу барысында теориялық талдау, салыстыру, жүйелік және құрылымдық-функционалдық талдау сияқты жалпы ғылыми әдістер қолданылды. Нәтижелер – ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді пайдаланудың өзгеру динамикасы көрсетіліп, деградация процестерінің түсінігі ашылды және ауыл шаруашылығы жерлерінің жай-күйінің өзгеруіне талдау жасалды, ауыл шаруашылығы жерлерін деградацияға байланысты өзгерістер себебінен пайдаланбаудың экологиялық, экономикалық және әлеуметтік салдары анықталады.

тиімділік, ауылшаруашылық жерлері, жер учаскелері, жерге орналастыру, жерді пайдалану, тозуы, пайдаланылмайтын жерлерді игеру, жарамсыздығын бағалау критерийлері, пайдаланылмайтын жерлер, тұрақты жер пайдалану

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Сводный аналитический отчет о состоянии и использовании земель в Республике Казахстан за 2022 год – г. Нур-Султан: Комитет по управлению земельными ресурсами Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан, 2022 (дата обращения: 20.02.2024 г.)
2. Земельный кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 с изменениями и дополнениями (дата обращения: 20.01.2024 г.)
3. Волков Н.С., Липски С.А. Правовые и землеустроительные меры по вовлечению неиспользуемых земель сельскохозяйственного назначения в хозяйственный оборот и обеспечению их эффективного использования. Землеустройство, кадастр и мониторинг земель, 2017, 2, 5-10.
4. G. Aitkhozhayeva, K.Tireuov, T.Pentauev. Land Policy and Land Market Activity in Kazakhstan. Journal of Environmental Management and Tourism, [S.l.], v. 10, n. 3, p. 590-596, aug. 2019. ISSN 2068-7729.
5. Даниярова М.Т. Качественное состояние сельскохозяйственных земель Республики Казахстан. Проблемы агрорынка. 2020;(4):183-190. https://doi.org/10.46666/2020-4-2708-9991.23
6. Докукин П.А., Курмачев Р.Д. Повышение устойчивости землепользований на деградированных землях в регионах Казахстана. Проблемы агрорынка. 2017;(1):112-116.
7. Жилдикбаева А.Н., Жыргалова А.К., Нилиповский В.И. Влияние тяжелых металлов на плодородие почв и урожайность сельскохозяйственных культур. Проблемы агрорынка. 2022;(4):148-155. https://doi.org/10.46666/2022-4.2708-9991.16
8. Айтхожаева Г.С., Анарбаев Е.А., Нилиповский В.И. Повышение качества сельхозугодий с учетом мелиорации в Туркестанской области Республики Казахстан. Проблемы агрорынка. 2022;(3):176-183. https://doi.org/10.46666/2022-3.2708-9991.20
9. Муталипова К.К. Пастбищные угодья Казахстана: рациональное использование. Проблемы агрорынка. 2023;(3):220-227. https://doi.org/10.46666/2023-3.2708-9991.22
10. Анарбаев Е.А., Айтхожаева Г.С., Пентаев Т.П., Жилдикбаева А.Н., Бегарип Г., Принципы устойчивого землепользования сельскохозяйственных земель Туркестанской области, Исследования и результаты, 2023, 3(99), 326-335
11. Арзамасцева Н.В. Неиспользуемые сельскохозяйственные земли: проблема и перспективы. Экономика и предпринимательство, 2021,1, 572-575.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Жумагалиева , Н. et al. 2024. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 220–228. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/22.

(1)Жумагалиева , Н. .; Айтхожаева , Г.; Пентаев , Т. .; Жилдикбаева , А. . АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 220-228. https://doi.org/10.37884/1-2024/22.

Жумагалиева , Н. ., Айтхожаева , Г., Пентаев , Т. ., & Жилдикбаева , А. . (2024). АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister Natigeler, 1 (101), 220-228. https://doi.org/10.37884/1-2024/22

ЖУМАГАЛИЕВА , Нургуль; АЙТХОЖАЕВА , Гүлсім; ПЕНТАЕВ , Төлеубек; ЖИЛДИКБАЕВА , Айжан. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 220–228, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/22. Disponível em: http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/477. Acesso em: 9 oct. 2026.

Жумагалиева , Нургуль, Гүлсім Айтхожаева, Төлеубек Пентаев, and Айжан Жилдикбаева. 2024. “АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 220-28. https://doi.org/10.37884/1-2024/22.

Жумагалиева , Н. (2024) “АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 220–228. doi:10.37884/1-2024/22.

[1]Н. . Жумагалиева, Г. Айтхожаева, Т. . Пентаев, and А. . Жилдикбаева, “АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 220–228, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/22.

Жумагалиева , Нургуль, et al. “АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 220-8, https://doi.org/10.37884/1-2024/22.

Жумагалиева , Нургуль, Гүлсім Айтхожаева, Төлеубек Пентаев, and Айжан Жилдикбаева. “АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 220–228. Accessed October 9, 2026. http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/477.

1.Жумагалиева Н, Айтхожаева Г, Пентаев Т, Жилдикбаева А. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Oct. 9];(1 (101):220-8. Available from: http://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/477

1.Жумагалиева Н, Айтхожаева Г, Пентаев Т, Жилдикбаева А. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ ДЕГРАДАЦИЯЛАНУЫН ЕСКЕРІП ПАЙДАЛАНБАУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):220-228. doi:10.37884/1-2024/22

[1] 1.Сводный аналитический отчет о состоянии и использовании земель в Республике Казахстан за 2022 год – г. Нур-Султан: Комитет по управлению земельными ресурсами Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан, 2022 (дата обращения: 20.02.2024 г.)

[2] 2. Земельный кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 с изменениями и дополнениями (дата обращения: 20.01.2024 г.)

[3] 3. Волков Н.С., Липски С.А. Правовые и землеустроительные меры по вовлечению неиспользуемых земель сельскохозяйственного назначения в хозяйственный оборот и обеспечению их эффективного использования. Землеустройство, кадастр и мониторинг земель, 2017, 2, 5-10.

[4] 4. G. Aitkhozhayeva, K.Tireuov, T.Pentauev. Land Policy and Land Market Activity in Kazakhstan. Journal of Environmental Management and Tourism, [S.l.], v. 10, n. 3, p. 590-596, aug. 2019. ISSN 2068-7729.

[5] 5. Даниярова М.Т. Качественное состояние сельскохозяйственных земель Республики Казахстан. Проблемы агрорынка. 2020;(4):183-190. https://doi.org/10.46666/2020-4-2708-9991.23

[6] 6. Докукин П.А., Курмачев Р.Д. Повышение устойчивости землепользований на деградированных землях в регионах Казахстана. Проблемы агрорынка. 2017;(1):112-116.

[7] 7. Жилдикбаева А.Н., Жыргалова А.К., Нилиповский В.И. Влияние тяжелых металлов на плодородие почв и урожайность сельскохозяйственных культур. Проблемы агрорынка. 2022;(4):148-155. https://doi.org/10.46666/2022-4.2708-9991.16

[8] 8. Айтхожаева Г.С., Анарбаев Е.А., Нилиповский В.И. Повышение качества сельхозугодий с учетом мелиорации в Туркестанской области Республики Казахстан. Проблемы агрорынка. 2022;(3):176-183. https://doi.org/10.46666/2022-3.2708-9991.20

[9] 9. Муталипова К.К. Пастбищные угодья Казахстана: рациональное использование. Проблемы агрорынка. 2023;(3):220-227. https://doi.org/10.46666/2023-3.2708-9991.22

[10] 10. Анарбаев Е.А., Айтхожаева Г.С., Пентаев Т.П., Жилдикбаева А.Н., Бегарип Г., Принципы устойчивого землепользования сельскохозяйственных земель Туркестанской области, Исследования и результаты, 2023, 3(99), 326-335

[11] 11. Арзамасцева Н.В. Неиспользуемые сельскохозяйственные земли: проблема и перспективы. Экономика и предпринимательство, 2021,1, 572-575.